Dili, 09 Maiu 2025 (Média Democracia) – Bankada opozisaun kompostu husi partidu Frente Revolusionariu Timor-Leste Independente (FRETILIN) no Partidu Libertasaun Populár (PLP) submete lei organizasaun judisiariu númeru 4/2025, 28 Abríl ba Tribunal Rekursu TR atu halo fiskalizasaun abstratu ba lei referida.
Iha entrevista ho Deputadu FRETILIN Joaquim dos Santos “Boraluli” hateten, prezensa bankada opozisaun iha Tribunál Rekursu ne’e atu submete pedidu ida ba Tribunal Rekursu hodi halo fiskalizasaun abstratu ba iha lei organizasaun judisiariu, tanba iha artigu 76 aliñea A ne’e hanesan bankada opozisaun konsidera katak inkonstitusionalidade ka kontra prinsipiu konstituisaun.
“Bankada FRETILIN ho bankada PLP aprezenta keixa ida ba Tribunal Rekursu kona-ba lei númeru 4/2025 ne’ebé foin lalais Parlamentu aprova no Prezidente da Republika Promulga ona. Lei ne’e iha nia klauzula husi artigu 76 aliñea A ne’ebé iha klauzula tranzitoriu ne’e fó kompetensia ba Prezidente Repúblika atu nomea Prezidente Tribunál foun no ami konsidera norma ne’e viola ona konstituisaun. Tanba ne’e mak ami mai husu ba Tribunal Rekursu hala’o nia kna’ar hanesan Supremu Tribunál atu julga norma ne’e, tanba tuir ami nia hanoin norma ne’e viola konstituisaun.” Dehan Joaquim ba jornalista sira hafoin submete dokumentu ba Tribunal Rekursu Kaikoli kinta ne’e.
Nia hatutan atu garante Tribunál Rekursu sei julga tuir pedidu bankada opozisaun nian katak Tribunál sei deklara norma ne’ebé inkonstitusionalidade, maibé ne’e depende ba desizaun ka akordu husi Tribunal rasik.
“Ami konsidera artigu 76 alieña A ne’e husi lei númeru 4/2025 viola konstituisaun, maibé ita hein de’it Tribunál Rekursu nia akordaun sai mak ita hatene. Ba ami aprezenta faktu katak husu ba Tribunál atu halo fiskalizasaun ba Abstratu inkonstitusionalidade ne’e.” Nia afirma
Joaquim deklara prazu fiskalizaun abstratu ba lei organizasaun judisiariu ne’e laiha prazu tanba depende ba servisu Tribunál Rekursu nian hodi halo fiskalizasaun ba iha abstratu ba lei refere, tanba ne’e bankada opozisaun hein desizaun husi Tribunal Rekurusu.
Iha fatin hanesan, Deputadu David Dias Ximenes ” Mandati” hatutan, bankada opozisaun PLP mai Tribunál Rekursu hodi submete pedidu fiskalizasaun husu ba TR atu fiskaliza didiak kona-ba Abstratu ne’ebé tuir bankada opozisaun nia haree ba lei organizasaun judisiariu ne’e inkonstitusionalidade ka lae.
Nia dehan, tanba bankada opozisaun konsidera katak iha artigu balun husi lei ne’e inkonstitusionalidade tanba ne’e atu dehan inkonstitusionalidade ka lae ne’e, hein desizaun husi Tribunal mak deside.
“Ita hotu hein desizaun husi Tribunal Rekurusu tanba tribunal mak bele deside inkonstitusionalidade ka lae ba lei ne’e.” Nia konklui
Esplika kle’an liu tan fali katak lei organizasaun judisiariu artigu 76 aliñea A hateten husi lei organizasaun judisiariu númeru 4/2025, 28 Abríl altersaun dahuluk hateten fó biban ba Prezidente Repúblika nomea juiz segunda klasse hodi asume funsaun iha Trubunal Rekursu.
Reportajen : Domingas
Foto : Domingas