Dili 03 Jullu 2025 (Média Democracia) – Core Grup Transparancy Timor-Leste hala’o sosializasaun kona-ba asuntu ema ho difisiensia no konvensaun direitu ba ema ho difisiensia (CRPD) ba embaixador foun sira.
Iha entrevista ho Jemicarter Monis dos Reis, Kordenador Core Group tranparancy Timor Leste, hateten, importansia husi sosializasaun ne’e hanoin katak atu rona informasaun sira husi orador husi RHTO no ADTL ne’ebé orsida sei koalia kona-ba planu asaun ba ema ho difisiente sira, hanesan faze importante tebes ba iha atividade sosializasaun refere.
“Agora ita iha embaixador foun ba ema ho difisiente tanba ne’e maka ohin ita realiza atividade ida refere atu haree ba iha importansia husi sosializasaun no peskiza sira liga liubá asuntu ema ho difisiente sira nian.” Dehan Jemicarter Monis dos Reis, Kordenador Core Group tranparancy Timor Leste
Tuir planu asaun ne’ebé CGTL haree katak iha Ministeriu ho Sekretariu Estadu ne’ebé implementa ona sira nia planu no programa haree ba iha asuntu ema ho difisiente iha teritoriu Timor, CGTL nafatin halo sosializasaun atu nune’e bele rona mós kona-ba problema saida maka ema ho difisiente sira hasoru iha sira nia moris loron-loron.
“Atividade sosializasaun ohin hetan partisipasaun husi Ministeriu Edukasaun, Ministeiru Saude, Obras Publika, MTK. Ita estabele ona “open de book” hanesan programa ida ba iha ema ho difisiente sira, atu programa ida ne’e tau matan ba EhD sira liuliu liga ba iha orsamentu estadu tanba ita haree katak dalaruma ita sempre hato’o ita-nia preokupasaun sira kona-ba alokasaun orsamentu ba iha Ministeriu sira hodi kria asesibilidade ba EhD sira iha rai ida nee.” Hatutan Jemicarter Monis dos Reis
Nia informa, durante ne’e observasaun husi CGTL haree ba iha asesibilidade ne’ebé implementa husi Ministeriu no Sekretariu sira liga ba iha EhD iha Timor-Leste barak mak komesa lao dada’uk ona hanesan Ministeriu Obras publika no MTK sira hala’o ona programa balun ne’ebé haree ba iha sonoru nomos rampa sira atu proteje ema ho difisiente, ita haree mos ba iha Elajer sira ne’ebé haree ba iha dokumentu kareta no motor agora sira mós fasilita ona ita-nia maluk sira ne’ebé ho difisiente atu bele ba trata sira-nia dokumentu, husi fali Ministeriu edukasaun mós fasilita ona maluk difisiente sira ne’ebé asesu ba edukasaun, espera Ministeriu balun mós sei kria progema ida ba EhD.
“Haree ba iha orsamentu estadu ita nafatin ezizi ba iha ita-nia governu atu iha seriedade hodi aloka orsamentu ba iha organizasaun sira ne’ebé haree ba iha asuntu ema ho difisiente iha Timor-Leste, ita nafatin halo advokasia no influesia ba iha Parlamentu Nasional liuhusi maneira oioin hanesan halo audiensia nomos manda karta ba sira atu nune’e bele tau prioridade ba iha asuntu ema ho difisiente, nune’e ita bele garantia duni maluk difisiente sira nia direitu ba asesibilidade iha rai ida ne’e.” Informa Jemicarter Monis dos Reis, Kordenador Core Group tranparancy Timor Leste
Nia reafirma nafatin katak, daudaun nee implementasaun rampa ne’e iha fatin haat ne’ebé atu bele fasilita hela maluk difisiente sira husi diresaun nasional DNTT liuhusi MTK fatin implementasaun rampa ne’e ida iha MTK edifisiu sentral, Hera Akanunu, Balide no ida tan iha Comoro, ne’e hanesan servisu ne’ebe durante ne’e sira halo hodi fasilita hela ba maluk difisiente sira.
Hatutan husi Embaixador Ministeriu Transporte no Komunikasaun ba Asuntu Politika Nasional nomos asuntu EhD Marçal Pinto hateten, hanesan abordajen integradu generu husi deklarasaun maubesi ba planu asaun nasional ema ho difisiente haree ba iha planu no programa sira ne’ebé sei implementa iha 2025 – 2030 nian.
“Atividade ne’ebé durante ne’e Embaixador hala’o ona bazeia ba planu no programa nasional sira ba ema ho difisiente ligadu ba planu Ministeriu nian kada tinan, atividade ne’ebé durante nuno governu nian husi 2023 to’o 2025 ne’e iha atividade ne’ebé implementa ona hanesan, halo sosializasaun ba transporte publiku seguru ne’ebé ba ema ho difisiente sira, atividade seluk maka ita harii ona rampa haat hanesan iha MTK iha edifisiu sentral nian, Hera Akanunu, Comoro, no balide.” Dehan Jemicarter Monis dos Reis, Kordenador Core Group tranparancy Timor-Leste
Nia reafirma, serbisu seluk ne’ebe hanesan Embaixador halo ona maka estabelese loket ba ema ho difisiente bainhira sira atu trata karta kondusaun liga ba transporte sira ne’ebé governu halo ona lansamentu iha DNTT, loket ne’e lansa iha fatin tolu hanesan Hera, Comoro, no Balide inklui mós pontu vogal nain tolu sira ne’ebé sei tau matan ba iha maluk difisiente, aliende ne’e mos MTK halo ona instalasaun ba iha televizaun sosializasaun ba kondutor sira ne’ebé mai trata sira nia dokumentu, bainhira sira mai trata dokumentu MTK no DNTT sei taka mós avisu hodi fó espasu ba iha ema ho difisiente sira bainhira asesu ba transporte publiku.
Reportajen : Domingas
Foto : Domingas
