Dili, 29 Janeiru 2025 (Média Democracia) – Eis-Primeiru Ministru Jeneral Taur Matan Ruak hateten, IX Governu Konstituisional 2025 sira foku ba dezenvolvimentu Dili no IX Governu lidera husi Xanana Gusmão hatudu komportamentu la diak ba povu sira.
Eis-Primeiru Ministru Jeneral Taur Matan Ruak hateten, Respeito Governu ninian atuasaun, maibé Governu nia opsaun mak sobu deit, papel Governu nia jere risku sira ne’e hodi afeta ba nia sidadaun sira.
“Ha’u nia tempu hasai arte moris iha komoro ne’e halo negosia tinan ida, maibé nafatin problema bo’ot ema hotu kritika inklui PR aktual, ita hare SEATOU hasoru komunidade sira iha fatin-fatin kuaze Dili ne’e tomak, hahú husi Manleu ba to’o bekusi, mota ninin, Tasi-tolu, Tasi-ibun, Bidau, to’o bekora laos iha Dili deit maibé iha Baucau no fatin-fatin sira hotu.” Dehan Jeneral Taur iha Intervista
Nia afirma liután IX Governu hatene ona 2025 ne’e Dezenvolvimentu, nia hanoin Dezenvolvimentu halo la’o ba oin maibé dezenvolvimentu sobu tiha fali ba kotuk.
“Ita nonton deit, ita hare deit, ita ko’alia ema la rona, vitima mak populasaun sira ne’ebé Afetadu ne’e, ita-nia konstituisaun sempre husu, tratamentu ba ita-nia sidadaun sira, tratamentu ne’ebé justu, maibé ita-nia komportamentu grave. Governu hetan kritika, Governu halo ida ne’e mak los maibé ida ne’e halo terus ema barak, desijaun Governu nian mak “Tidak mau tau” no hakarak sobu deit, ida ne’e sai referensi bo’ot ida ba Demokrasia, Liberdade, no Direitu Justisa iha rai Timor-Leste.” Nia Sublinha
Nia hatutan liután katak, Prezidente Autoridade Munisipiu Dili nia reanunsia nia-an/Resigna-an, ne’e atu dehan katak uza tratamentu laiha konsiensia ba ema sira, ema nonok la signifika ema aseita no simu, barak nonok mais la simu, sira hili dalan atu nonok hodi hare to’o iha ne’ebé.
“Ha’u nia hanoin laiha nesesidade, ita halo tanba tinan barak la halo, la halo agora tanba avo dehan se’e ha’u la halo husik hela saida ba ha’u nia oan sira, uluk dehan Pley-plan maibé agora dezenvolve Dili fali, rua halo hotu ne’e sala, avo atu husik hela saida, sakrefika hela oituan salva ema barak, uma sira hetan estragu, dudu, no ema sai vitima ba dezenvolvimentu Dili.” Dehan Eis-Primeiru Ministru
Eis-Primeiru Ministru dehan sira tanis liután bainhira haree avo nana ema rua (2), ida avo nana lori uma kain hitu lori tama fali uma, ida seluk Avo nana tuir SEATOU ba dudu sira nia uma, sira la komprende avo nana mak ida ne’e duni kaláe.
Governu ida avo xanana lidera ne’e nia komportamentu todan tebes ba sidadaun sira, nia hanesan Eis-PR no Eis-Jeneral. Eis-PM la aseita ho aktus hirak ne’e.
“Ha’u husu ha’u nia-an, iha momentu ema baku populasaun nia uma, ha’u nia sentimentu oinsa ha’u buka lahetene Resposta, tanba poder laiha no la manpu atu infrenta, entaun nia rende simu deit, maske tanis ho matabeen, ha’u tau-an hanesan ho sira, tanba ha’u muda dala hitu(7), ha’u muda dalabarak ha’u hatene oinsa mak inan lalin oan sira, lalin sasan, halai tun sae, sira senti katak sira Kbiit laiha sira halai arbiru deit, maské sira-nia laran dodok maioria mak tanis.” Nia hateten
Eis-PM hateten TL 80% ne’e foho, SEATOU dudu hotu foho signifika rai tetuk natar sira ne’e halo hotu uma, no sira uza argumentu katak dezastre naturais. Dezastre Naturais bo’ot liu iha Timor ne’e momentu iha 2020-2021.
“Ha’u ba laos duni sai povu, ha’u ba ajuda populasaun sira, mota afeita sira, enveza ita ba ajuda sira, maibé sira duni fali populasaun, argumentu ne’e lalos, ita Timor ladun hanoin ema uza argumentu ida ne’e, pais demokratiku sibilizadu demokratiku komportamentu hanesan ne’e laiha.” Reafirma Jeneral
Razaun saida mak Governu iha ne’e lalos tanba afeta ba populasaun sira-nia investimentu, afeita rendimentu loron-loron, afeita sira nia futuru no klaru populasaun barak sira hahú fali ho vida zero.
Reportajen : Tomas
Foto : Tomas