Ekipa Revizaun Haree ba TB, HIV Ajuda Hodi Hametin Asaun iha Timor-Leste

Dili, 17 Novembru 2025 (Média Democracia) – Hafoin semana rua vizita kampu ba fasilidade saúde sira iha Munisípiu oioin, Misaun Konjunta Monitorizasaun TB-HIV (JMM) ho membru na’in ualu aprezenta sira-nia deskobrimentu sira ba Ministériu Saúde iha eventu “debriefing” ida iha loron-sesta. Deskobrimentu sira ne’e sei ajuda atu forma estratéjia sira hodi hakotu moras tuberkuloze no HIV ne’ebé sai nu’udar ameasa ba saúde públika iha Timor-Leste.

Reprezentante OMS nian ba Timor-Leste, Arvind Mathur hateten, atividade ne’e hala’o kada tinan tolu husi Ministériu Saúde, liuhusi apoiu tékniku husi Organizasaun Mundiál Saúde (OMS), JMM avalia oinsá polítika nasionál sira funsiona iha terrenu no rekomenda pasu sira hodi hametin servisu saúde.

“Durante vizita, misaun peritu, kompostu membru sira husi mundu tomak, observa prestasaun servisu, verifika matadalan no protokolu nasionál tuir ho konsistente iha baze, koalia ho traballadór saúde, líder komunitáriu, populasaun xave no ema sira ne’ebé afetadu husi TB no ema sira ne’ebé moris ho HIV. Inklui mós interasaun ho parseiru xave sira iha atendimentu ba HIV – Estrela+, Asosiasaun Populasaun Xave, Maluk Timor, Sentru Drop-in nsst no parseiru kuidadu ba moras TBC hanesan Klínika Bairo Pite, Klibur Domin no Hamnasa.” Dehan Reprezentante OMS nian ba Timor-Leste, Arvind Mathur

Reprezentante OMS hatutan, iha Dili, ekipa halo vizita ba Laboratóriu Nasionál Saúde no HNGV no hasoru malu ho pontu fokál sira monitorizasaun nian husi programa TBC no HIV. Iha Munisípiu sira seluk, sira halo vizita ba sentru saúde komunitária, laboratóriu no sentru drop-in iha Baucau, Aileu, Ainaro nomos Suai iha Covalima.

“Misaun ida-ne’e ho diskusaun sira ohin, importante tebes atu aliña ita-nia planu, rekursu no parseria sira ba faze ne’ebé sei tuirmai.” Hatutan Reprezentante OMS nian ba Timor-Leste

Nia afirma, JMM hanesan ezersísiu krusiál ida, tanba ninia deskobrimentu sira sei tradús ba asaun konkreta sira ne’ebé alimenta ba Estratéjia Hakotu TBC 2026–2030 no Timor-Leste nia proposta tuirmai Fundu Globál ba TBC no malária.

Iha fatin hanesan Diretór Prevensaun no Kontrolu Moras iha Ministériu Saúde, Florindo Pinto Gonzaga hateten, misaun ne’e identifika dezafiu xave sira no promove buat ne’ebé importante. Infesaun HIV ne’ebé foun aumenta ho epidemia konsentradu entre populasaun xave sira no aumenta prevalénsia entre mane sira ne’ebé halo relasaun seksuál ho mane (MSM). Hepatitis B prevalente nafatin iha populasaun jerál, no taxa sífilis aas entre traballadór seksuál sira.

Apoiu ne’e mai husi OMS no peritu nasionál no internasionál, ita halo revizaun ba nia progresu no haree ho klaru lakuna sira. Se ita foti asaun tuir rekomendasaun sira-ne’e pasiente barak liután sei hetan diagnóstiku sedu, família sira sei hetan protesaun husi kustu saúde ne’ebé boot, no ita sei hakat lalais liután ba eliminasaun TB nian tuir Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável nian.” Dehan Diretór Prevensaun no Kontrolu Moras iha Ministériu Saúde, Florindo Pinto Gonzaga

Diretór Prevensaun hatutan, iha tempu hanesan, iha ona progresu terapia antiretrovirál (ART) desentraliza ona atu hadi’a asesu maioria adultu sira ne’ebé hemu ART muda ona ba rejime ai-moruk ida ba loron ida, Mákina TB GeneXpert disponivel iha Munisípiu hotu-hotu no teste ba sífilis sai forte liután.

Enkuantu peritu sira rekomenda intervensaun sira atu alkansa MSM ne’ebé “subar” liuhusi rede virtuál sira, taka lakuna finansiamentu nian no kolaborasaun ne’ebé forte liu entre instituisaun sira ba mensajen HIV ne’ebé konsistente.

Esplika liután todan ba moras TB nian aas ho estimativa kazu 496 kada populasaun 100,000, númeru absolutu sira TB nian ne’ebé rezistente ba ai-moruk nian sei ki’ik nafatin. Taxa susesu tratamentu nian maka 93% no kuidadu aumenta sentradu ba ema. Misaun ne’e nota razaun forte ida atu habelar deskobrimentu kazu ativu no rekomenda finansiamentu doméstiku ne’ebé sustentável liubá resposta ba moras TB.

Reportajen : Nelfiano

Foto : Media OMS

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *