Dili, 12 Fevereiru 2025 (Média Democracia) – Familia vitima realiza konferensia imprensa relasiona ho kazu akontesimentu ne’ebé viral iha média sosial, membru Polisia Nasionál Timor-Leste na’in 4 halo agresaun fiziku ba sidadaun ida iha Munisípiu Viqueque
Tuir porta-voz Sabino Hornai de Carvalho hateten, ohin loron familia Vitima Lourenço Gusmão Perante iha jornalista sira-nia oin atu halo konferensia imprensa relasiona ho video ne’ebé virál iha média sosiál kona-ba aktu krimi ne’ebé membru PNTL nain-4 halo agresaun ba sidadun iha dalan ninin.
“Familia vitima hakarak hato’o iha ita-nia Konstituisaun RDTL hakerek iha artigu 29. kona-ba “Direitu ba Moris”, neʼebé iha aliña-1 (Labele viola ema ida nia vida), aliña-2 (Estadu rekoñese no garante direitu ba vida), no aliña-3 (Iha RDTL laiha kastigu nu’udar mate-kotu). Husi artigu ida-ne’e ami familia vitima kumpriende ema hotu iha direitu ba moris, tanba ne’e atuasaun Policia Nasional Timor-Leste husi Munisipiu Viqueque nain-4 ne’ebé halo asaun hasoru sidadaun ne’e kontra prinsipiu direitu umanu.” Dehan porta-voz Sabino Hornai de Carvalho
Nia hatutan iha artigu seluk husi Konstituisaun RDTL iha artigu 31.º kona-ba “Hala’o Lei Krimi Nian”, liu-liu iha aliña-3 katak “labele fó uluk pena medida seguransa nian ba ema ida iha momentu nia halo krimi, bainhira hahalok ne’e ladauk hakerek iha lei”, husi artigu ho nia aliña ida-ne’e
“Ami familia vitima kumpriende bainhira sidadaun ida komete krimi PNTL hanesan seguransa nasional ba nasaun no povu labele fó uluk pena no medida ba sidadaun neʼebé halo krimi bainhira hahalok ne’e seidauk hakerek iha lei, tanba ne’e atuasaun PNTL husi Munisipiu Viqueque nain-4 halo ne’e, Ami familia vitima konsidera katak atuasaun ne’e la’ós profesionál maibé ne’e hahalok Kriminizu ou preman nian.” Dehan nia
Nia afirma, iha dekreto-lei N.43/2011 kona-ba rejime uza forsa. Atuasaun husi membru PNTL iha Munisipiu Viqueque ba kazu baku vitima ne’e tuir loloos atua ema ruma, tenke la’o tuir ho lei tanba lei ne’e dehan ona ho nia sirkutánsia ou situasaun saida mak bele uza forsa hanesan; uza gas airmata, stick ou kastete, pistola to’o kilat boot.
“Atuasaun Polisia nain-4 no liu ne’e hobur no baku lisuk ema-1, neʼebé la fó ameasa no la halo situasaun perigoju hasoru sira, se dehan ema ne’e atu halai ou hasoru Polisia ne’e mós Polisia iha mekanismu propriu la’ós sira tenki tuku no tebe, ne’e ami familia konsidera laloos no aktu ne’e krimi bandalismu nian.” Haktuir Porta-voz
Nia informa vitima hanesan alin dahitu husi Saudozu Gerileiru Eugenio Gomes ho kódigu “LORIKU” ne’ebé mate iha batalla no to’o ohin loron nia restus mortais laiha no seidauk rekolla, tanba ne’e familia vitima rejeita katak iha ema balun ne’ebé halo komentariu ba video akontesimentu ne’ebé virál iha média sosiál katak vitima ne’e milisia nia oan, nia jerasaun no lakohi ukun-aan ne’e la loos.
“Ami familia vitima la konkorda kona-ba klarifikasaun kronolojia kazu ba públiku husi Sr. Komisariu Jerál Polisia, hatete katak vitima nia familia sira husu ona deskulpa ba PNTL Munisipiu Viqueque, ne’e ami konsidera informasaun ne’e la loos. Familia vitima ba hasoru Komandante PNTL Munisipiu Viqueque tanba ho razaun katak vitima moras mentál husu para sai lalais hodi halo tratamentu.” Nia relata
Nia informa familia vitima la konkorda no rejeita mós klarifikasaun husi Komisariu Jerál PNTL hateten, iha akontesimentu ne’e vitima lori arma branka hanesan tudik ne’ebė konsidera kontra kódigu penál no Dekretu-Lei Númeru: 5/2017 maibé realidade husi akontesimentu ne’e
“Ami familia hakarak relata loloos vitima la lori arma branka maibé iha motor kotuk vitima kesi pasta ki’ik ida ne’ebé iha laran xave no vitima ba ne’ebé de’it nia sempre lori, tanba nia ema tékníku tratornista. Ita tenki koalia onestu ba malu no jura ba rai ida-ne’e, tanba rai ne’e lulik ita sosa ho ruin no ran, ita koali’a buat ne’ebé loos no labele habosok no inventa.” Nia salienta
Porta-voz realsa husi konferensia imprensa ida-ne’e familia vitima hakarak relata loloos kronolojia akontesimentu vitima nian ba públiku, institusaun governu no sosiedade sivil mak hanesan tuir mai ne’e
“Vitima sai husi uma (fatin orijen) iha loron 06 fulan fevereiru tinan 2025, husi Postu-Administrativu Uatolari, Suku Matahoi no Aldeia Uaniuma mais ou menus tuku 10.00 oras TL ho objetivu atu ba tula fila nia oan sira ne’ebé Eskola iha Belia Nú. 07, Suku Matahoi, Postu-Administrativu Uatolari, maíbé ho kauza moras mentál ou Ema ho Defisiensia neʼebé vítima la konsege tula fila nia oan sira no ikus mai vitima derepenti mosu fila fali iha Munisipiu Viqueque sem koñesementu husi familia.” Porta-voz afirma
Nia relata tuir kalkulasun familia husi Uatolari katak vitima sai husi uma mais ou menus tuku 10.00 oras TL no vitima to’o iha Munisipiu Viqueque ho kalkulasaun oras 12.30 oras TL ho durasaun viajen Uatolari – Viqueque oras rua (2) ho balun.
“Kazu ne’e akontese ba vitima tuir konfirmasaun husi familia Vitima ba komandante Polisia Munisipiu Viqueque Señor António Rego Fernandes haktuir katak, vitima mosu iha área base edifisiu Polisia Munisipiu Viqueque tuku 01.00 oras TL hafoin ameasadu dehan koko atu sunu kareta no motor iha Kazerna Policia Munisipiu Viqueque, maibé tuir informasaun husi komadante Polisia ne’e katak, hetan hase no hakilar husi feto Polisia ida, pois vitima hakfodak no halai.” Nia informa
Nia mensioan ikus mai membru Polisia duni tuir ho kareta tránzitu no toman iha área Buanurak (Natar Futudo mais ou menus kilo-1 liu) iha Postu Ossu hetan kaptura no halo violénsia ba vitima tuir video ne’ebé virál iha Media Sosiál no membru Polisia detein kedas vitima iha sela Eskuadra Viqueque Villa durante kalan ida hafoin hetan livre iha loron 07 fulan fevereiru tinan 2025 tuku 09.00 oras TL no familia lori ba hospital Viqueque hodi halo tratamentu saúde.
Esplika liután katak husu ba PDHJ bele halo investigasaun ba kazu membru Polisia nain-4 ne’ebé halo agresaun ba vitima iha dalan ninin. Ne’e duni husu ba Prezidente Repúblika, Primeiru Ministru, Parlamentu Nasionál husi Komisuan B no Ministériu Interior atu toma atensaun ba Komandante Jerál, Investiga no Prosesu sira ne’ebé depende kriminozu duke depende reputasaun Instituisaun Estadu. Nafatin Familia husu ba Instituisaun Judisiáriu, Independente no Organizasaun naun Govermentais sira hotu-hotu hodi ativa akompaña kazu ida-ne’e até fim hetan jusitisa.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano
