Dili, 12 Fevereiru 2026 (Média Democracia) – Fundasaun Hadomi Timor (FHT) loke formasaun daruak kona-ba seguransa dijital iha Timor-Leste, nune’e formador sira bele hetan koñesimentu kle’an liga ho seguransa Dijital ne’ebé daudaun ne’e sai impaktu boot iha media sosial kona-ba utiliza aplikasaun AI. Formasaun refere hala’o iha Salaun Kasin the Asia Fundation Pante-Kelapa Kinta semana ne’e.
Diretór Ezekutivu Fundasaun Hadomi Timor (FHT), Abrão Monteiru hateten, treinamentu ne’e kontinuasaun husi tinan 2025 nian, tanba ne’e rekontinuasaun ba loron 2 hahu 12-13, formasaun ne’e organiza husi Fudasaun Hadomi Timor (FHT) no apoiu husi the Asia Fundation (TAF) ho objetivu atu lori ba komunidade iha Munisípiu sira no grupu vulneravel sira ne’ebé fó ameasa ba seguransa dijital.
“Ha’u hanoin treinamentu ne’e hanesan ita kontinuasaun de’it husi treinamentu tinan kotuk, ho objetivu materia ne’ebé ami fó sira labele to’o de’it iha sira. entaun ami tenke halo dala rua atu nune’e sira iha duni koñesimentu ne’ebé kle’an no di’ak. Ami nia objetivu prinsipal ida atu sira bele lori koñesimentu ne’ebé sira hetan ba iha komunidade sira iha Munisípiu inklui grupu sira ne’ebé konsidera vulneravel liubá iha ameasas AI sira ne’ebé akontese.” Dehan Diretór Ezekutivu Fundasaun Hadomi Timor FHT, Abrão Monteiru
Diretor Ezekutivu hatutan, iha treinamentu kontinua de’it obra tinan 2025 kuaze materia 75% ho materia ida ne’e aumenta CCNG ne’ebé seguru liu hodi proteje sira-nia privasidade no proteje dadus ho inklui AI ninian, nune’e bele identifika oin Falsu (fake face) liuhusi aplikasaun AI, ema sira ne’ebé edit ema nia video no foto hodi halo desturbasaun iha media sosial.
“Iha treinamentu ida-ne’e iha tinan kotuk kuaze pursentu hitunulu resin-lima (75%) maibé sei nafatin hanesan, iha treinamentu ida ne’e aumenta de’it buat balun liu-liu oinsa sira bele uza CCNG ne’ebé seguru liu atu bele proteze sira nia privasidade no dadus, ami hahu inklui mós AI ninian, oinsa mak sira bele identifika ba fake face ka oin falsu.” Dehan Diretor Ezekutivu Fundasaun Hadomi Timor
Diretor Ezekutivu afirma, liuhusi treinamentu ne’e atu aumenta koñesimentu no garantia ba servisu AI nian ne’ebé koalia kona-ba seguransa Online no seguransa dijital, nune’e uja AI bele seguru ho di’ak. Aleinde ne’e atu identifika cloning lian sira atu sira labele fasil fiar imajen ka video ruma ne’ebé ema edit husi AI publika iha media sosial hodi bele halo destorbu públiku iha media sosial nian.
Esplika liután Fundasaun Hadomi Timor realiza formasaun ne’e atu aumenta formador sira-nia koñesimentu oinsa atu utiliza aplikasaun AI nian. Aleinde ne’e ko’alia kona-ba seguransa online/seguransa dijital, koalia mós kona-ba parte ameasas ou parte seguransa nian, oinsa sira bele sente katak seguru duni bainhira uza aplikasaun AI. Bainhira iha ema balun utiliza aplikasaun AI halo buat ruma ne’ebé ameasa ema seluk hanesan edit ema nia video no estraga ema imajen, entaun sira bele identifika ema ne’e nia identidade lolos. Liuhusi treinamentu ne’e AI maka materia foun hodi aumenta ba materia tinan kotuk nian.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano
