Dili, 6 Marsu 2025 (Média Democracia) – Forum komunikadu ba Feto Timor Lorosa’e Fokupers durante tinan 2024 to’o mai 2025 rejistu kazu violasaun ho tipu violasaun seksual, violasaun domestika nomos abuzu seksual hamutuk atus-ida ruanulu resin-haat (124) iha Timor-Leste
Iha entrevista ho Official Advokasia Forum Komunikadu ba Feto Timor Lorosa’e (Fokupers) Rio Araujo hateten, fokupers nafatin halo advokasia ho parte sira hotu no kondena makas ba iha asaun seksual no abuzu seksual ne’ebé akontese iha eskola rua ne’e husi asaun ne’ebé akontese fokupers nota ona katak viola ona kodigu penal hahu husi Artigu 171 to iha Artigu 178 ne’ebé koalia kona-ba, koasaun seksual no koalia violasaun ne’ebé akontese husi ema maior ba ema menor, ikus maka asaltu seksual.
“Asaun ne’ebé akontese ema ho papel ka ho pozisaun hanesan diretor eskola hanesan mós manorin nain ida uza nia poder no tenta atu halo asediu seksual ba ninia estudante rasik, tanba ne’e mekanismu ne’ebé fokupers iha atu prevene ba iha asaun hirak ne’e atu labele akontese tan iha eskola no fatin publiku sira, fokupers hanesan organizasaun feto iha departamentu ida kona-ba advokasia atu bele haree no nafatin tau-matan ba iha vitima sira ne’ebé hetan violasaun.” Dehan Rio Araujo iha residensia Fokupers Farol Dili
Nia hatutan servisu advokasia nian hanesan, oinsa fokupers bele servisu hamutuk ho nivel komunidade sira estudante sira atu sensebeliza informasaun haree liubá iha materia, normas no Lei ne’ebé estadu ida ne’e iha, haree liubá iha Lei protesaun sira, nune’e fokupers sosializa nomos fó ona treinamenentu ba iha komunidade no estudante sira atu hetan violasaun ruma, labele tau atu koalia sai ka keixa ba iha Uma-mahon sira ne’ebé iha ona nasaun Timor-Leste
“Fokupers nafatin asistensia ka akompaña nafatin vitima sira, tanba ita hatene katak bainhira sira hetan ona violasaun ka abuzu hanesan ne’e sira traumatismu ona entaun fokupers nia papel oinsa atu fó nafatin korajen no hanoin atu nunee labele impede ba iha vitima nia psikolojikamente, vitima hirak ne’ebé daudaun ne’e keixa iha fokupers nafatin luta hodi kontra asaun refere, tanba ita konsidera ona katak ne’e krime publiku.” Nia informa
Hatutan husi Koordenador advokasia fokupers Natalia de Jesus Cesaltino, violasaun ne’ebé komete husi dirijente nain rua ne’e fokupers konsidera ona krime publiku no fokupers nafatin halo advokasia hodi bele prosesa to ba iha tribunal, tanba kazu ne’e kontra ona kodigu penal iha artigu hirak ne’ebe sita iha laran
“Tinan 2025 hahu husi Fulan Janeiru to mai marsu fokupers registu ona kazu violasaun seksual, violensia domestika nomos abuzu seksual hamutuk 40, husi kazu hira ne’e vitima sira nafatin hetan asistensia iha uma-mahon sira, iha tinan kotuk 2024 nian fokupers nafatin registu kazu hamutuk (84) husi total ne’e pena prizaun (40), pena suspensaun (6), Multa (2), absolve (21) no alimentasaun (15), husi kazu hirak ne’e fokupers konsidera katak publiku barak mak sei menus hela informasaun no konsidera katak iha poder ita bele halo buat hotu, maibe atu hateten katak fokupers nafatin luta ba vitima sira nia direitu atu bele hetan asistensia legal no justu ba vitima sira.” Dehan Koordenador advokasia fokupers Natalia de Jesus Cesaltino
Nia salienta fokupers nafatin luta hodi kontra asaun hirak ne’e, tanba feto laos objetu labele lori poder hodi hanehan ema seluk, tanba ne’e fokupers nafatin husu ba iha Ministeriu Edukasaun atu bele haree didiak asaun hirak ne’e, karik iha prosesu investigasaun dirijente rua ne’e komete duni kazu ne’e, sira nain rua la merese atu sai ona dirijente no tenke prosesa ba tribunal atu bele justu ba vitima nain rua atu nunee futuru labele akontese tan
Reportajen ; Domingas
Foto : Domingas