Dili, 28 Maiu 2025 (Média Democracia) – Autoridade Nasionál Komunikasaun (ANC) realiza konferensia imprensa kona-ba Empreza Gardamor no Borakai sai hanesan retallista revendedór ofisiál Starlink ba servisu internet satelite revolusionáriu Space Exploration Technologies Corporation (SpaceX) hodi dezenvolve teknoligia iha Timor-Leste, Konferensia ne’e hala’o iha Tersa semana ne’e.
Prezidente Autoridade Nasionál Komunikasaun (sigla portugés), Flávio Cardoso Neves hateten, antes retalista Starlink eziste, Starlink halo uluk teste durante fulan-tolu no hatama sira-nia pedidu atu halo operasaun iha Timor-Leste.
“Iha loron 20 Agostu ita fó sertifikasaun rejistrasaun ANC rekoñese hanesan Internet Service Provider (ISP) ida no iha loron 04 Dezembru 2024 sira ofisialmente hetan lisensa jerál espektu atu halo operasaun iha Timor-Leste. Ita iha tipu lesensa tolu hanesan lisensa jerál, lisensa rede no lisensa individual nune’e fó ba ISP atu hetan lisensa.” Dehan Prezidente Autoridade Nasionál Komunikasaun (ANC, sigla portugés), Flávio Cardoso Neves
Prezidente ANC hatutan iha momentu ne’ebá halo diskusaun kona-ba legál no mekanizmu administrasaun sira bele priense hodi hahú halo operasaun iha Timor-Leste. Iha diskusaun administrasaun sira komesa priense kriteria entaun ita aturiza sira komesa halo operasaun iha Timor-Leste.
“Iha loron 04 Dezembru 2024 ita hasa’e ofisialmente ba sira diskusaun sei la’o nafatin, ha’u hanoin ANC ho SpaceX ne’ebé reprezenta iha Timor-Leste iha tantu iha Estadus Unidos ita halo enkontru hamutuk nune’e bele halo nivel koordenasaun di’ak nia objetivu atu distribui sira-nia sasan mai halo operasaun iha Timor-Leste.” Dehan Prezidente ANC
Nia informa iha semana kotuk, reprezentante SpaceX mai hahú iha loron 11 to’o 15 Maiu, konsege halo diskusaun tékniku ne’ebé kle’an liu, hodi hatudu kona-ba reseler autorizadu iha ISP rua hanesan Guardamor no Borakai nune’e sai hanesan retalista ba ekipamentu Starlink iha Timor-Leste.
“Daudaun ne’e iha Tomor-Leste ema barak mak fa’an ekipamentu entaun ita husu ba iha ema ne’ebé halo atividade ida ne’e ajuda regulador atu servisu tanba iha objetivu atu halo koordensaun tekniku di’ak tanba ekipamentu ne’ebé tama mai Timor-Leste orijinal, nune’e ita bele identifika loloos sidadaun sira uza iha fatin ne’ebé, bainhira fa’an arbiru de’it problema mai ANC atu kontrola.” Dehan nia
Nia relata iha biban ne’e husu ba ema sira ne’ebé fa’an ekipamentu Starlink iha Timor tenke koordena ho retallista rua nune’e bele kontrola. Papél ANC mak atu regula teknolojia rua ne’e, no nia benefísiu di’ak ba ita-nia populasaun atu bele aselera dezenvolvimentu nasionál.
“Ha’u husu ba maluk sira ne’ebé fa’an ekipamentu Starlink posibilidade imi halo koordenasaun ho retallista rua ne’e hatama sasán sira ne’ebé orijinál, no tenke hetan lisensa mak hala’o atividade sira.” Nia hateten
Nia afirma Starlink presiza iha retallista iha Timor-Leste tanba durante ne’e ema barak fa’an ekipmentu Starlink. Agora resellers iha ona bele ajuda ANC kontrola no di’ak liután mak sira bele halo operasaun iha Timor-Leste, tanba prezensa Starlink ho kabu fibra ótika ne’e halo mudansa boot ba telekomunikasaun.
Esplika liután ezisténsia kabu fibra ótika no Starlink laiha ameasa ba malu maibé kompleta malu hodi aselera dezenvolvimentu, tanba teknolojia rua ne’e bele fó benefisiu ba rai laran. Durante ne’e iha fulan Abríl 2025 empreza Borakai deklara katak ofisilamente sai retalista ba Starlink iha Timor-Leste.
Reporatjen : Nelfiano
Foto : Nelfiano