Dili 05 Dezembru 2025 (Média Democracia) – Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun hamutuk ho Organizasaun Ema ho Defisensia selebra loron mundial defisensia nian, 3 Dezembro hu tema “Haburas Sosiedade ne’ebé Inkluzivu Defisensia hodi Avansa ba Progresu Sosial, hodi la husik ema ida iha kotuk ba dezenvolvimentu Timor-Leste” Atividade ne’e hala’o iha salaun João II Comoro Dili
Prezidente Institutu Nasionál Seguransa Sosiál (INSS), Arlindo Pinto reprezenta Ministra MSSI nian, fó parabens ba ema ho defisensia iha mundu no selebra loron importante ida ne’e, hodi rekoiñese katak EhD iha Timor-Leste diretu hanesan ho sidadaun sira seluk, sai parte importante ba dezenvolvimentu inkluzivu iha Timor-Leste.
“Ohin ita selebra loron importante ida hodi rekoñese ema ho defisensia iha Timor-Leste iha diretu hanesan ho sidadaun sira seluk no obejtivu prinsipal ba selebrasaun loron mundial ba direitu EhD iha mundu atu hasa’e konsiensia publiku kona-ba existensia no direitu EhD hodi asesu ba servisu sira hanesan mós sidedaun sira seluk, presiza halo advokasia ba bareira sira ne’ebé diskrimina ka limita kapasitasaun EhD nian. Aleinde ne’e rekomenda ba instituisaun hotu atu hadia no promove partisipasaun ehd iha ita nia moris, familia, komunidade no sosiedade nia leet.” Dehan Prezidente Instituto Nasional Seguransa Sosiál INSS, Arlindo Pinto
Prezidente Institutu afirma nafatin promove tanlentu no abilidade EhD nian nu’udar dalan hodi hamenus no halakon diskriminasaun stigma ba EhD kontinua halo advokasia no aproximasaun inkluzivu no servisu hamutuk ho parseiru hodi avansa inkluzaun sosial bazeia ba lei fundamental ema umanu nian
“Ha’u lori IX governu konstituisional nia naran hatoo parabens ba esforsu tomak servisu hamutuk entre governu no sosiedade sivil liu-liu organizasaun ba EhD hodi implementa planu asaun nasional ba EhD periodu 2021-2030 rezultadu husi planu asaun nasional ne’e maka governu rekolla relatoriu hodi relata ba ONU nu’udar evidensia konkreta husi implementasaun konvensaun ONU ba direitu ema ho defisensia.” Subliña Prezidente INSS.
Prezidente INSS relata “tema Nasional Implementasaun Planu Asaun Nasional ba EhD periodu 2021 to’o 2030 ba konvensaun EhD iha nivel hotu mak xave ba Timor-Leste hodi avansa ba progresu sosial hodi haburas inkluzaun ba EhD nian iha Timor-Leste
Iha sorin seluk Adjunta Provedoria Direitus Humanus, Maria Marilia da Costa hatete kontete no apresia tebes ohin hola parte iha atividade selebrasaun loron Ema ho defisensia nian lori PDHJ nia naran hato’o parabens ba maluk defisensia sira hotu nafatin servisu hamutuk hodi haree ba direitu.
“Liga ba direitu ba ema ho defisensia haree ba konstituisaun RDTL iha artigu 16-60 ne’ebé lori ita atu haree didiak direitu ema ida-idak nian, labele halo diskriminasaun ba malu no la husik ema ida iha kotuk no tau ema hotu iha fatin ne’ebé hanesan.” Dehan Adjunta Provedoria Direitus Humanus, Maria Marilia da Costa
Adjunta Provedoria afirma tanba ne’e lori PDHJ nia naran agradese no orgullu ba maluk defisensia hotu no agradese tebes ba parte hotu nafatin servisu hamutuk hodi haree ba direitu Ema ho Defisiénsia nian iha futuru.
Iha fatin hanesna Diretor Assosiasaun Defisensia Timor-Leste (ADTL), Cesario da Silva relata relasiona ho selebrasaun loron EhD hakarak hatete de’it presiza halo alokasaun rekursu ne’ebé di’ak ba implementasaun planu asaun nasional tanba ne’e husu ba governu presiza tau rekursus hodi halo preparasaun relatoriu sira ho di”ak iha futuru
“Atu alokasaun rekursu ba implementasaun planu asaun nasional ba Ema ho Defisensia no konvensaun nasaun unidas ba direitu EhD limitadu tebes. Ami husu ba governu presiza tau rekursus hodi aselera preparasaun relatoriu planu annual nian.” Dehan Diretor ADTL, Cesario da Silva
Esplika liután governu no estadu kontinua konta hamutuk ho Ema ho Defisensia iha dezenvolvimentu inkluzivu iha Timor-Leste no kontinua habelar pratika di’ak kona-ba labele husik ema ida iha kotuk nomos dezenvolvimentu nian iha Timor-Leste.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano
