Dili, 25 Marsu 2026 (Média Democracia) – Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA kontinua halo sensibilizaun ba Estudante Ensinu Sekundario Jerál Nobel da Paz kona ba virus HIV ne’ebé fó ameasa ba ema nia vida.
Tuir Presidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA Daniel Marçal hateten, atividade regular ida ne’e haree ba situasaun ne’ebé dadaun akontese iha Timor-Leste ne’ebé fó ameasa ba ema nia vida, tanba transmisaun virus HIV agora sae makas tebes, liuliu transmisaun husi relasaun seksual.
“Atividade ida ohin ne’e ita haree ba situasaun HIV-SIDA iha Timor-Leste ne’ebé perigozu tebes no ameasa los ema hotu nia vida, ita haree husi kazu transmisaun raan ne’e oituan de’it, ida kazu transmisaun makas mak liuhusi feto no mane ida ne’ebé halo relasaun seksual livre.” Dehan Presidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA Daniel Marçal
Presidente ne’e informa, sexu livre akontese barak, tanba impaktu husi fatin desponivel sira ne’ebé agora barak tebes iha Timor-Leste.
“Fatin desponivel sira ne’ebé ita haree iha Dili laran barak tebes, foin dadauk ami ko’alia ona ho autoridade sira no sira prekupa tebes, nune’e iha tinan ida-ne’e ita nia esforsu makas nafatin ko’alia para atu hasa’e ema nia konsiénsia, ita hateten katak buat ida sex livre ne’e la bele ba feto klosan no ba mane klosan sira, nune’e mós ba ne’ebé iha ona uma kain, iha feen no laen.” Informa Presidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA
Presidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA esplika, buat ida sexu ne’e ema hotu-hotu nia direitu maibé kuandu livre ne’e bele prejudika mós sira nia direitu iha futuru.
“Nune’e mak ita nafatin motiva sira, tanba ita hotu hadomi rai ida ne’e, hadomi ita nia ema no hadomi nasaun ida ne’e. Husu mós ba inan aman sira nia kontribuisaun hodi haree oan sira nomos parte relijaun sira ko’alia nafatin kona-ba moral para hasae ema nia konsiénsia hodi hadook-an husi buat sira ne’ebé la di’ak.” Esplika Presidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA
Iha fatin hanesan Diretór Eskola Sekundaria Jerál Nobel da Paz Jerimeas da Cruz Pinto hatutan, ohin Presidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA mai fahe informasaun ba estudante sira iha eskola sekundaria jerál Nobel da Paz kona-ba moras HIV-SIDA, nune’e estudante sira bele hadook-an husi seksu livre, tanba sira mak jerasaun foun ba nasaun ida ne’e.
“Agradese ba Presidente ne’ebé ohin mai fahe informasaun ba ita-nia jerasaun sira, tanba jerasaun ne’e aban bain rua troka ita, ita ne’e katuas no ferik hotu, entaun jerasaun tenke la’o ho di’ak, formasaun ne’e kapás tanba relasiona ho ita-nia saúde.” Dehan Diretór Eskola Sekundaria Jerál Nobel da Paz Jerimeas da Cruz Pinto
Diretor ne’e salienta tan, formasaun sira hanesan ne’e importante ba estudante sira oinsa atu bele prevene-an.
“Sosializasaun ne’ebé fahe husi parte HIV-SIDA ne’e importante tebes ba joven no estudante sira hotu, tanba bele aumenta sira nia koñesimentu kona-ba oinsa bele prevene-an husi seksu livre.” Salienta Diretór Eskola Sekundaria Jerál Nobel da Paz
Lori Eskola Sekundaria Jerál Nobel da Paz nia naran hakarak hato’o agradese-wain ba ekipa Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA ne’ebé ho laran luak tebes mai fahe ona informasaun ba estudante sira hodi aumenta sira nia koiñese kona-ba moras HIV.
Aleinde ne’e reprezentante Estudante Celina Seran Soares, sente kontente no agradese tebes ba Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA tanba bele fahe ona infomasaun ida ne’ebé importante tebes.
“Ha’u agradese tebes ba INSCIDA tanba sira mai fahe ona informasaun kona-ba virus HIV-SIDA, hanesan joven la halo relasaun sexsuál livre tan, liuhusi formasaun ohin ha’u sente furak no kontente tebes, oinsá ha’u bele motiva ha’u nia an liuhusi informasaun sira ne’ebé ha’u rasik rona.” Dehan Celina Seran Soares
Reprezentante Estudante husu INSCIDA atu kontinua halo nafatin sensibilizaun, nune’e jerasaun foun Timor-Leste bele hadook-an husi moras HIV-SIDA. Entretantu tuir dadus ne’ebé rezistu hamutuk pasiente HIV-SIDA hamutuk rihun 2 no 300 resin mak lakon ona vida.
Reportajen : Estajiadu Marito.
Foto : Marito
