Dili, 25 Novembru 2025 (Média Democracia) – Institutu Nasional Saúde Publika Timor-Leste (INSPTL) realiza formasaun Estandarizasaun ba Profisional Saúde sira kona-ba ezaminasaun Mediku Forensik ba violensia bazeia ba jeneru iha Timor-Leste.
Tuir Diretor Nasional Formasaun INSPTL, Gregorio Rangel hateten, formasaun ohin loron ne’e hanesan formasaun ezaminasaun Forensik Mediku ne’ebé foku ba oinsa atu halo atendimentu ba sobrevivente sira.
“Formasaun Ezaminasaun Forensik Mediku ne’e importante tebes, nune’e bele halo atendimentu ba sobrevivente inan no feton sira ne’ebé hetan violensia. liuhusi formasaun ne’e mós bele hasa’e ita-nia profisional saude nia koñesimentu no abilidade pratika liga ho violensia bazea ba jerenu. Iha formasaun refere fahe husi Espesialista Australia Doutora Margaret.” Dehan Diretor Nasional Formasaun INSPTL, Gregorio Rangel
Diretor hatutan, formasaun ida ne’e halo durante loron lima nia lara, no loron ohin nian kolia kona-ba oinsa halo ezaminasaun ba sobrevivente sira hodi relata ba parte relevante sira atu halo prosesu kontinuasaun ba kazu ne’ebé sobrevivente sira hetan.
“Formasaun Forensik Mediku ne’e iha ha’u nia mandatu foin dala ida, maibé formsaun ne’e lao dala-barak ona, no ita nia profissional saúde sira ne’ebé tuir ona formasaun ne’e hamutuk 70 ba leten, ativamente sira nain 20 mak provizoriamente atendementu ba Forensik Mediku.” Hatutan Diretor Nasional Formasaun INSPTL
Diretor haktuir, mediku sira ne’ebé partisipa iha Formsaun ne’e mai husi sentru saúde Munisipiu sira no inklui mós sentru saúde sira iha Munisipiu Dili.
Tuir Reprezentante UNFPA Umbelina Rodrigues hateten, Ezaminasaun Médiku Forénsiku hala’o papél desizivu ida la’ós de’it hodi hatán ba nesesidade saúde imediata sira husi sobrevivente sira, maibé mós hodi apoia justisa, responsabilizasaun, no dignidade sobrevivente nian.
“Garante katak fornesedór saúde sira iha abilidade, koñesimentu, no konfiansa atu hala’o Ezaminasaun Médiku UNFPA, ami haksolok tebes atu apoia formasaun estandarizasaun ida ne’e. Semana ida-ne’e reprezenta pasu importante ida ba oin, ho teste módulu formasaun foun ida ne’e. Ita-boot sira nia partisipasaun ativu, pergunta sira, no feedback durante loron lima ne’e importante tebes atu hadia modelu ida ne’e. UNFPA mós sei reve no fó feedback ba Dr. Margaret no INSPTL. Ami mós sei husu tulun husi UNFPA Regional Office atu fó mós inputs, ho intensaun katak ita hotu-hotu fó kontribuisaun atu asegura katak pakote formasaun finál ne’e iha kualidade, prátiku, no sustentável, bele uza iha nasaun tomak ba tinan hirak tuirmai.” Dehan Reprezentante UNFPA Umbelina Rodrigues iha INSPTL Comoro.
Nia haktuir tan, ne’eduni UNFPA Regional Office sira nia inputs importante tebes. dezeja ba ita-boot semana formasaun ida ne’ebé produtivu, no kolaborativu. Forensiku ho kualidade aas, padronizadu, no sentradu iha sobrevivente sira ne’e esensiál ba sistema nasionál resposta VBJ nian.
Reportajen : Tomas
Foto : Tomas
