Dili, 14 Marsu 2025 (Média Democracia) – Ministeriu Solidaridade Sosial no Inkluzaun liuhusi Instituto Nasional Seguransa Sosial (INSS) ho Banku BNCTL halo komunikadu imprensa objetivu atu informa ba públiku liuliu Inan Aman no ema ho kondisaun difisiente ka benefisiarius Pensaun sosial, lider komunitária ba pagamentu 2025, atividade ne’e realiza iha salaun MSSI Caicoli kinta semana ne’e
Ministra MSSI Verónica das Dorres hateten pagamentu ba faze primeiru ba tinan 2025 nian sei hahu iha loron 17 Marsu 2025, no sei selu tuir rejiaun parte Leste, sei hahu husi Munisipiu Lautem/Lospalos, Rai klaran sei hahu husi Munisipłu Covalima, Oeste sei hahu husi Munisípiu Ermera, no RAEOA ho Munisipiu Dili sei hahu mós husi loron refere.
“Pagamentu ba faze primeiru inklui mós pagamentu retroativu ba Munisipiu 6 la konsege halo pagamentu iha kuarta trimestre tinan 2024. Informasaun kona-ba benefisiáriu no montante ba pagamentu hanesan. Montante no totál benefisiáriu ba pensaun sosial tinan 2025. Benefisiáriu ho tinan 60 to’o 69, sei simu $60 kada fulan ho benefisiariu hamutuk ema 45.885. Benefisiáriu ho tinan 70 to’o 79, sei simu $80 kada fula, ho benefisiáriu hamutuk ema 44.121. Benefisiáriu ho tinan 80 ba leten, sei simu $100 kada fulan, ho benefisiáriu hamutuk ema 17.780. Total benefisiáriu ne’ebé sei simu Pensaun Sosial iha faze primeiru ba Tinan 2025 hamutuk ema 107.786 iha Territóriu Nasional, ho total orsamentu $ 32.780.541,00.” Dehan Ministra MSSI Verónica das Dorres
Nia hatutan dadus benefisiáriu ne’ebé iha Konta Bankaria Banku Komersial sira eziste iha Timor-Leste hanesan BNCTL, benefiáriu hamutuk 107.042, BNU benefisiáriu hamutuk 387. BRI benefisiáriu hamutuk 276 no banku Mandiri benefisiáriu 81
“Pagamentu retroativu benefisiáriu sira ne’e seidauk simu pensaun iha fulan Outubru, Novembru no Desembru tinan 2024 nian, hanesan iha Munisipiu Lautem, Baucau, Ermera, Bobonaro, Covalima no Liquica metade.” Dehan nia
Nia informa INSS nafatin hato’o ba públiku katak Banku BNCTL sei halo pagamentu retroativu tuir oráriu ne’ebé mensiona antes. Tuir Lista ne’ebé INSS no BNCTL iha, benefisiáriu hamutuk ema 48.128, (invalides hamutuk ema 5,148 ka (10.7%) no ferik katuas ema 42,980 ka (89.3%), mak seidauk simu sira-nia diretu pensaun sosial ba fulan Outrobru – Dezembru 2024 nian
Entertatu Munisípiu seluk infrenta problema ho pagamentu bele informa ba pontu vokal INSS ka vizita eskritóriu INSS iha Munisipiu, hodi hato’o ita-boot sira-nia problema Pensaun Sosial iha faze primeiru ba Tinan 2025
“Benefisiáriu ne’ebe iha konta bankária no asesu ona kartaun ATM hamutuk ema 10.427. Benefisiáriu ne’ebe simu pagamentu ho konta bankária direta hamutuk ema 97.359. Aleinde ne’e iha registrasaun foun ba benefisiariu iha tinan 2025 hahu husi fulan Janeiru to’o fulan Marsu hamutuk ema 2.961, ne’ebé iha hotu ona konta bankária.” Nia hatuir
Nia nafatin apela ba Autoridade kompetente hanesan Xefe Suku no Xefe Aldeia atu informa ba benefesiáriu sira neʼebé seidauk iha konta bankária hodi hakbesik-an ba Banku Komersial hodi loke konta bankária.
“Informasaun kona-ba benefisiáriu neʼebé simu pagamentu dupla. Informa mós katak Tinan 2025, INSS Identifika benefisiáriu balun ne’ebé simu pagamentu dupla hanesan Funsionáriu Públiku no Veteranus.” Nia informa
Nia informa INSS elimina tuir Decreto-Lei N.º 8/ 2024 de 24 de Janeiro Primeira Alteração ao Decreto-Lei n.º 53/2022, Artigu 16, no artigu 17 ne’ebé hateten katak” Labele halo pagamentu ba benefesiariu sira ne’ebé hetan Prestasaun Rendimentu Trabalho nian, ne’ebé integra iha sistema regime kontribuitivu seguranca sosial nian
“INSS elimina benfisiáriu ne’ebé simu osan subsidiu dupla hanesan tuir mai. Benefisiáriu ferik katuas no Invalides ne’ebé hasai ka elimina husi lista Pensaun Sosial tanba simu saláriu nu‘udar funsionáriu públiku hamutuk ema 130. Benefisáiriu ferik katuas no invalides neʼebé hasai ka elimina husi lista Pensaun Sosial tanba simu Subsisidiu Pensaun Veteranus hamutuk ema 542.” Nia afirma
Nia haktuir lalaok Pagamentu 2025 ba benefisiariu Pensaun Sosial neʼebé utiliza kartaun ATM-BNCTL ka utiliza banku seluk maka INSS sei transfere ba banku hodi halo pagamento fulan-fulan ka mensalmente.
“Benefisiariu BNCTL ne’ebé seidauk iha kartaun ATM ka laiha posibilidade atu trata tanba distansia, pagamentu ba sira sei hala’o kada fulan tolu ka trimestral. Benefislariu ne’ebé moras no labele desloka ba fatin pagamentu, Autoridade komunitaria sei alista, entrega ba pesoal servisu deskonsentrasaun INSS no Sentru Sosial Munisípiu hodi kordena ho BNCTL ba halo pagamentu direita.” Nia hateten
Nia husu ba familia sira atu lalika lori benefisíariu sira ne’ebé ho kondisaun moras to’o fatin pagamentu, tanba Banko BNCTL ho INSS komprimitidu atu halo pagamentu iha uma ka sira-nia hela fatin, hafoin pagamentu oráriu normal remata
“Benefisiariu ba Pensaun Sosial bele hili atendementu bankáriu elektróniku ne’ebé BNCTL iha ho kustu ne’ebé estabelese husi regulamentu internu BNCTL no Banku Komersial sira ne’ebé eziste iha Timor-Leste. Banku BNCTL estabelese ona Ajente Banku nian iha Suku sira, nune’e disponivel ona ba benefisíariu atu foti direita iha Ajente Banku BNCTL suku nian, kada fulan ka mensal, no ba benefisiariu ne’ebé mate ona sei la atende husi ajente Banku sira.” Nia reafirma
Nia adianta ba benefisiariu Pensaun Sosial mate familia ne’ebé kuida durante sei moris obrigatóriu tenke aprezenta deklarasaun óbito asina husi Autoridade Suku no Aldeia iha koñesementu husi funsionáriu INSS nian iha Munisípiu bele aprejenta ba Banku BNCTL, nune’e BNCTL bele halo pagamentu ba familia matebian direitu simu fulan tolu ikus no BNCTL sei taka direita konta bankária. BNCTL sei la hało pagamentu ba reprezentante benefisiariu iha sede Suku bainhira benefisíariu la marka prezensa iha fatin pagamentu.
Esplika liután INSS mós registu Benefisiariu Pensaun Sosial sira ne’ebé iha deklarasaun Obitu husi Autoridade kompetente hamutuk, 246 pessoas, kompostu husi ema ho defisiensia hamutuk 18, no ferik katuas hamutuk 228.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano
