Munisípiu Bobonaro Rejistu Kazu Ema Afeta HIV-SIDA 130

Balibo, 02 Marsu 2026, (Média Democracia) – Institutu Nasional Kombate HIV-SIDA hala’o Sensibilizasaun Informasaun dahuluk tinan 2026 kona-ba Transformasaun Virus HIV-SIDA no oinsá atu Kombate no Preve HIV-SIDA ba komunidade sira iha Aldeia Palaca, Suku Sanirin Postu Administrativu Balibó Munisípiu Bobonaro.

Sensibilizasaun informasaun ne’e atu fó koñesimentu kona-ba sintomas HIV no enkoraja komunidade sira atu hakbesik-an ba sentru saúde hodi halo teste raan, au mesmu tempu fó motivasaun ba komunidade sira atu hadok-an husi ransu livre no seksu livre.

Xefe Suku Sanirin, Francisco dos Reis Tavares hateten, agradese ba Prezensa husi Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA (INCSIDA), tanba bele hakat-an hodi mai fahe informasaun ba komunidade sira, no konsidera informasaun ne’ebé hato’o ba komunidade sira ne’e importabte tebes nune’e bele kombate komunidade sira husi Moras refere.

“Ohin loron importante tebes hodi fahe informasaun kona-ba HIV-SIDA, tanba ami nu’udar Autoridade buat ne’e ami hakarak kombate duni ba ami nia komunidade iha suku refere, tanba ami besik fronteira, ida ne’e liga liu ho fronteira, entaun presiza fahe informasaun ba ami nia komunidade sira para sira bele iha hanoin atu halo prevensaun ba HIV-SIDA, liuliu ba ami-nia joven feto no mane sira ne’ebé ohin marka prezensa iha fatin ida ne’e, sira bele iha hanoin no tau iha kakutak para labele hada’et tan.” Dehan Xefe Suku Sanirin Francisco ba Jornalista sira iha Aldeia Palaca segunda ne’e (02/03/2026)

Nia hatutan, nu’udar Autoridade, liuhusi informasaun hirak ne’e espera bele kombate, tanba moras ne’e hadaet, nune’e nia parte lakohi atu akontese iha sira Suku rasik.

Liuhusi sensibilizasaun informasaun ne’e komunidade sira bele partilla tan informasaun ba sira ne’ebé ohin la marka prezensa iha ámbitu sensibilizasaun, nune’e sira mós komprende kona-ba saida mak moras HIV-SIDA. Tanba HIV-SIDA ne’e tama ona ba ita-nia vida moris.

Iha sorin seluk, Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaro, ne’ebé reprezenta husi Sekretariu Autoridade Administrasaun e Finansas Munisípiu Bobonaro, Domingos da Costa haktuir, moras HIV-SIDA iha Munisípiu Bobonaro la’os buat foun ida, tanba antes ne’e iha ona informasaun katak Munisípiu Bobonaro detekta ona komunidade balu afeta ba HIV-SIDA.

“Antes tinan hirak liubá ne’e iha tiha ona informasaun katak Munisípiu Bobonaro iha komunidade balun ne’ebé afeta ba moras HIV-SIDA, tanba ne’e hanesan Autoridade husu mós ba señor Prezidente INCSIDA atu atividade ne’e labele iha de’it Batugade, maibé bele ba halo sosializasaun to’o iha Cova parte maliana Memo ninian depois sa’e ba iha suku Saburai.” Dehan Sekretariu Autoridade Administrasaun e Finansas Munisípiu Bobonaro, Domingos

Nia mós husu ba Parte INCSIDA atu kontinua sosializa ba to’o iha suku sira ne’ebé pertense besik liubá área Fronteira entre Timor-Leste no Indonésia, tanba dalaruma moras ne’e iha tiha ona maibé seidauk detekta husi teste ran.

Nia informa katak bazeia ba dadus husi Ministériu Saúde, Munisípiu Bobonaro sidadaun hamutuk 130 mak afeta ba moras HIV-SIDA.

“Ema ne’ebé afeta ba moras ne’e mai ona postu saúde hodi hasai raan, ida seidauk ne’e ita la hatene, maibé fiar katak liuhusi sosializasaun no deziminasaun sira ne’e aban bainrua sira bele bai hasai raan.” Informa Sekretariu Autoridade Administrasaun e Finansas Munisípiu Bobonaro, Domingos

Nia espera, bainhira komunidade hotu-hotu ba teste raan, nia fira katak husi ema 130 ne’ebé afeta ne’e nia númeru bele aumenta.

Iha biban ne’e, Prezidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA (INCSIDA) Daniel Marçal mós agradese ba Autoridade Munisípiu no Autoridade Suku ne’ebé iha vontade no preokupa ba komunidade nia saúde liga ho problema transmisaun HIV-SIDA.

“Hanesan ohin iha 130 mak mai teste raan ne’e, ida la mai tes raan ne’e ita haree bele ema kompara dehan konta matemátika ne’e 10 sai 100 entaun 130 ne’e bele rihun ida resin ona, se rihun ida resin ona mak ema sira ida agora virus iha hela sira-nia isin, sira la mai tes raan sira la hatene.” Dehan Prezidente INCSIDA Daniel Marçal

Prezidente INCSIDA afirma, bainhira númeru HIV-SIDA aumenta ne’e todan ida ba Autoridade Munisípiu sira, tanba aimoruk ba halo tratamentu ba pasiente sira ne’e la halo rekoperarasaun permanente. Signifika tinan ida ba rua Bobonaro sai vítima barak liu, Kuandu vítima ba HIV sa’e, ne’e sai pezu ida ka todan ida ba Autoridade Munisípiu, tanba aimoruk halo tratamentu ba maluk sira ne’ebé moras HIV-SIDA ne’e la’ós para atu hetan kura tota.

INCSIDA agradese ba Autoridade, tanba preokupa tebes nia komunidade sira, maske ema barak afeta ba HIV maibé hotu-hotu tenke luta hamutuk atu nune’e HIV ne’e labele monu ba SIDA.

“Ohin mós husi parte saúde mai halo teste raan, nune’e bele identifika antes tiha faze HIV halo intervensaun HRV ka tratamentu ema bele moris ho HIV ne’e iha tempu naruk nian no bele halo atividade normal hanesan ema seluk.” Afirma Prezidente INCSIDA Daniel Marçal

Entretantu iha atividade sensibilizasaun ne’e iha prezensa husi Ekipa Saúde Postu Balibó no Servisu Saúde Munisípiu Bobonaro hodi halo teste raan ba komunidade sira iha Suku Sanirin hodi bele identifika ba komunidade sira ne’ebé afeta ba HIV, nune’e bele halo kedas tratamentu atu labele afeta ba SIDA.

Enkuantu Suku Sanirin ho totál Xefe família hamutuk 652 ho totál Populasaun hamutuk 2.226 ne’ebé pertense ba iha Postu Administrativu Balibo, Munisípiu Bobonaro.

Reportajen : Estefania

Foto : Estefania

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *