Dili, 18 Novembru 2025 (Média Democracia) – Komunikadu Imprensa Prezidente no Laureadu Nobel ba Pás, José Ramos-Horta, ohin hahú vizita traballu ba Repúblika Italiana no Vizita Estadu ida ba Santa Sé, husi loron 18 to’o 23 Fulan-Novembru tinan 2025. Komunikadu ne’e Média Democracia asesu husi pajina PR Tersa semana ne’e.
Prezidente Republika José Ramos Horta iha vizita ne’e afirma Timor-Leste nia parseria internasionál ne’ebé metin no selebra Prezidente nia dedikasaun moris tomak ba pás no demokrasia. Programa inklui onra akadémiku signifikativu sira iha Itália no kompromisu diplomátiku sira ho nivel aas iha Vatikanu.
Prezidente nia vizita traballu ba Itália sei marka ho nomeasaun ho titlu profesór ativu no Doutor Honoris Causa.
Iha loron 19 fulan-Novembru, Universidade Messina nian, hanesan instituisaun ida ne’ebé istóriku liu iha Itália ne’ebé estabelese iha tinan 1548, sei fó prémiu ba Prezidente Ramos-Horta ho Doutor Honoris Causa iha Siénsia Polítika. Rekoñesimentu ida-ne’e fó onra ba Prezidente Ramos-Horta nia kontribuisaun esepsionál sira ba rezolusaun konflitu, diplomasia no harii Nasaun.
Iha loron 21 fulan Novembru, Prezidente Ramos-Horta sei simu titlu profesór husi Universidade Link Campus iha Roma. Ida-ne’e rekoñese Prezidente Ramos-Horta nia kompromisu ne’ebé metin ba pás, demokrasia, no direitus umanus.
Doutoramentu Honoris Causa mak onra akadémika aas liu ne’ebé universidade ida bele fó, hodi rekoñese ema sira ho méritu esepsionál no realizasaun durante moris tomak.
Prezidente J. Ramos-Horta serbí ona nu’udar Prezidente Timór-Leste desde 2022, depois antes asumi kargu hanesan husi 2007 to’o 2012. Prezidente nia kareira polítika extensiva iha Timór-Leste mós inklui mós kna’ar sira uluk nian hanesan Primeiru-Ministru no Ministru Negósius Estranjeirus.
Entre tinan 2012 no 2022, Prezidente Ramos-Horta asumi varias pozisaun internasionál mak hanesan tuir mai 1. Sub-Sekretáriu-Jerál no Reprezentante Espesiál ba Sekretáriu-Jerál Nasoins Unidas nian ba Guiné-Bissau, Janeiru 2013 – Juñu 2014.
- Prezidente, Painel Independiente Alto Nivel ba Operasaun Pás ONU nian, Sede Nasoins Unidas iha Nova Iorke, Setembru 2014 to’o Juñu 2016; 3. Ko-Prezidente, Komisaun Internasionál ba Multilateralizmu, Instituto ba Pás Nova Iorke nian; 2014-2016; 4. Membru Konsellu ba Mediasaun, Sekretáriu-Jerál Nasoins Unidas nian (2017-2019).
Prezidente Ramos-Horta mós asumi kargu seluk, hanesan Prezidente, Movimentu Internasionál ba Demokrasia, iha Washington DC; no Komisáriu, Komisaun Globál ba Polítika Droga nian, iha Jenébra, no kargu seluk tan. Prezidente Ramos-Horta nu’udar figura sentrál iha luta diplomátika ba Timor-Leste nia independénsia no simu prémiu Nobel ba Pás iha tinan 1996 ba ninia kompromisu metin ba diplomasia no rezolusaun pasífika ba konflitu iha nivel globál.
Durante vizita traballu iha Itália, Prezidente Ramos-Horta sei hasoru malu ho Prof. Andrea Riccardi, Fundadór Komunidade Sant’Egidio nian, iha loron 20 fulan-novembru.
Destake husi vizita ne’e sei hala’o Vizita Estadu ba Vatikanu. Iha loron 21 Novembru, Prezidente Ramos-Horta sei halo audiénsia privada ho Sua Santidade Papa Leão XIV. Prezidente sei hato’o fiar metin no saudasaun povu Timoroan nian, hodi reafirma ligasaun espirituál ne’ebé metin entre Timor-Leste no Santa Sé. Depois de audiénsia ne’e, Prezidente Ramos-Horta sei hasoru malu ho Sua Exelénsia Arsebispu Paul Richard Gallagher, Santa Sé nia Sekretáriu ba Relasaun ho Estadu no Organizasaun Internasionál sira.
“Ha’u hala’o viajen ida-ne’e ho sentidu profundu kona-ba objetivu no gratidaun. Timor-Leste iha ligasaun istóriku ida-ne’ebé kle’an ho Santa Sé, ne’ebé mai husi iha ita-nia fiar Katólika komun pilares fortes ida ba ita-nia povu. Ha’u sente onradu tebes sei hasoru malu ho Sua Santidade Papa Leão XIV. no refirma ita-nia nasaun nia kompromisu ba parseria sagradu ida-ne’e. Iha Itália, ita buka atu hametin amizade ida ne’ebé bazeia ba respeitu ba malu no valór demokrátiku sira ne’ebé fahe malu.” Dehan Prezidente Repúblika José Ramos-Horta
Enkuantu onra akademika sira ne’e la’os de’it rekoñese ba pessoal, maibé rekoñesimentu ida ba povu Timor-Leste nia viajen estraordináriu ba pás no autodeterminasaun.
Esplika liután distinsaun sira-ne’e hametin liután Prezidente Ramos-Horta nia reputasaun internasionál nu’udar estadista prinsipál no defensor ida ba pás. Prezidente Ramos-Horta sei konklui vizita iha Itália iha loron 22 novembru no tuir planu sei to’o iha Díli iha loron 24 fulan novembru tinan 2025.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Media PR