Rede Ba Rai Husu Atu Hapara Kriminalizasaun ba Komunidade Naktuka

Dili, 07 Maiu 2025 (Média Democracia) – Rede ba Rai hala’o komunikadu imprensa relasiona ho kapturasaun ilegal ba komunidade naktuka Cosmas Olin no hatur posizaun hodi husu atu hapara kriminalizasaun ba komunidade sira iha naktuka, komunikadu imprensa ne’e hala’o iha Sede Rede Ba Rai Farol.

Iha komunikadu imprensa porta-voz Rede Ba Rai Ribenia do Rego hateten, liuhusi biban ida ne’e Rede Ba Rai hakarak atu hato’o sira nia lamentasaun ba kriminalizasaun husi PNTL ba iha komunidade naktuka Cosmas Olin. Komunidade iha Naktuka durante ne’e koalia makas kona-ba sira nia problema rai tanba sira sente la satisfas ho desizaun ne’ebé governu Timor-leste halo hodi monta estaka foun iha sıra nia to’os no natar kuando bainhira estabelesementu fronteira Terestre Foun, ida ne’e sıra mak sei lakon sıra nia rai to’os no natar nomos sira sei lakon sira-nia moris.

“Kronolojia kapturasaun Cosmas Olin iha loron 28 Abril iha naktuka Bene Ufe mais ou menus tuku 3 lorokraik bainhira atu ba to’os hodi haree nia toos no animal, Depois PNTL unidade UPF kaptura, sira halo agresaun fiziku hodi hasoru komunidade Cosmas baku tuku Tebe no basa, Hafoin ida ne’e sira lori ba edifisiu PNTL, Polisia UPF mais ou menus nain 10. Rejional iha Oecuse Villa nomos prende Telefone, depois priende Cosmas Olin durante 17 oras sira husik fali maibe telefone Polisia la fó fila ba nain. Iha kapturasausn ida ne’e PNTL halo publikasaun liuhusi Média ba publiku katak Cosmas Olin nu’udar autor ba provokator, identifikasaun ne’ebé PNTL halo nomos fó sai informasaun ba publiku katak Sr. Cosmas Olin mak sai provokator ida ne’e la lojiku no la loos tanba durante ne’e Cosmas Olin ho komunidade Naktuka mak defende rai naktuka, tanba nia rai nain no lakoi atu entrega rai ne’e ba Indonesia.” Dehan Porta-voz Rede Ba Rai Ribenia do Rego

Rede Ba Rai mós kestiona prosesu aprensaun ne’ebé PNTL UPF halo hodi prende Cosmas Olin nia telephone, lolos ne’e PNTL tenke komprende prosesu ida ne’e tanba aprensaun ne’ebé  polisia halo ne’e aktu illegal tanba telefone ne’e laos objeitu Krime, aprensaun ba sasan sira hanesan Telefone, halo kuando prosesu lori ona ba primeiru interogatoriu no PNTL la lori ida ne’e hodi valida iha tribunal, ida ne’e signifika katak ne’e aprensaun illegal.

“Aproveita momentu ida ne’e Rede Ba Rai mós hakarak halo klaru nia pozisaun ba publiku tomak katak Rede Ba Rai sempre hala’o nia serbisu ho profesionalidade no la hare’e ba partidu, halo nia serbisu nu’udar organizasaun sosiedade sivil atu garante demokrasia no sai nu’udar defensor ba komunidade sira ne’ebé la iha kbi’it atu hasoru estadu. Advokasia ne’ebé Rede Ba Rai ho nia membru tomak halo sempre mai ho prinsipiu ida katak defende komunidade sira nia direitu ba rai, tantu iha kualker governasaun ne’ebé lidera husi partidu saida deit halo serbisu la tuir lei Rede Ba Rai sei halo kritika. Iha serbisu balun Rede Ba Rai mós ajuda ita-nia estadu defende propriedade estadu nian atu labele monu ba mafia da terra sira.” Hatutan Porta-voz

Rede Ba Rai halo akompañamentu ba komunidade iha naktuka, tanba komunidade sira sei lakon sira nia rai, to’os no natar, Se ba oin mak governu Timor-leste bazea duni ba estabelesimentu fronteira terestre foun ne’e komunidade uma kain hamutuk atus-tolu sanulu resin-tolu (313) mak sei lakon sira nia rai ho total rai atus-rua hitunulu (270) hektares.

Ho situasaun ida ne’e Rede Ba Rai hakarak hato’o ezijensia ne’e ba parte relevante sira hanesan tuir mai ne’e:

  1. Ba PNTL
  2. Hato’o klarifikasaun ba públiku kona-ba prosesu aprensaun ilegal no publikasaun neʼebé hatudu Sr. Cosmas Olin nu’udar provokador, no hatudu faktus real ba publiku atu prova akuzasaun falsu ba Cosmas Olin.
  3. Devolve telefone husi Sr. Cosmas Olin ne’ebé prende ilegalmente, tanba la iha autorizasaun tribunal atu halo aprensaun ba propriedade privada no Telefone ne’e laos objeitu krime.
  4. Respeita direitu umanu no prosedimentu legal bainhira halo intervensaun ba komunidade sıra, atu labele hatun konfiansa komunidade ba forsa seguransa estadu.
  5. Ba Governu Timor-Leste
  6. Tenke halo renegosiasaun ba prosesu delimitasaun fronteira terestre foun, spesialmente iha Naktuka, hodi garante katak komunidade la lakon sira nia rai.
  7. Tenke Konsulta kle’an ho komunidade natar nain no to’os nain sira antes implementa delimitasaun fronteira terestre, nune’e komunidade sira bele involve iha prosesu foti desizaun ida ne’e.
  8. Husu ba Governu Timor-Leste liu-liu Komisaun ba negosiasaun fronteira terrestre presiza bazeia ba akordo Denhaag 1904, bazeia ba akordu ne’ebé Portugal ho Holanda aseita ona kona-ba demarkasaun no delimitasaun iha momentu ne’eba.
  9. Ba Organizasaun Sosiedade Sivil, Movimentu Sosial, Organizasaun Rezistensia no Organizasaun Estudantil Sira
  10. Hato’o ita-nia solidariedade no monitorizasaun ba situasaun komunidade Naktuka hodi prevene abuzu poder husi autoridade sira.
  11. Mai ita hamutuk hodi halo advokasia konjunta atu defende komunidade sira nia direitu ba rai no Defende soberania Estadu RDTL

Reportajen : Komunikandu Imprensa Rede Ba Rai

Foto : Domingas

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *