Dili, 08 Abril 2024 (Média Democracia) – Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI), liuhusi Diresaun Nasionál Dezenvolvimemtu Igualdade Jéneru (DNDIJ), kontinua halo atividade mini kolókiu kona-ba Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk (DM-III), ba Kargu Dirijente sira iha Ministériu Dezenvolvimemtu Rurál no Abitasaun Komunitária (MDRHC).
Objetivu husi Mini Kolókiu ne’e atu introdúz kona-ba kompromísiu ne’ebé Ministériu Dezenvolvimemtu Rurál no Abitasaun Komunitária kompremetidu ona ba iha Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk nian ne’ebé hatúr ona iha instituisaun refere nia planu, liuliu iha Diresaun no Departamentu sira nomos hodi identifika atividade, indikadores, baseline, no nia meta sira durante períodu implementasaun Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk (III) tinan 2023-2028.
Reprezentante Diretór Jerál, Diretór Nasionál Dezenvolvimentu Igualdade Jéneru, José do Rosário de Carvalho hateten, sorumutu ne’e hanesan kontinuasaun husi mini kolókiu ne’ebé S.E.I halo ona ba iha liña Ministériu Implementadór DM III hamutuk 17, inklui BNCTL no iha oportunidade ne’e ba iha Ministériu Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitaria hodi introdús kompromisu MDRHC nian.
“Ministériu Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitaria nian ne’ebé asina ona iha Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk, nune’e mós hodi dezenvolve matadalan oinsá implementa DM III refere, Hahú kedas iha fulan ikus tinan 2024, ho apoiu husi PROSIVU ita tuun direta ba iha liña Ministériu sira atu hare’e oinsá bele dezenvolve fali matadalan ba iha implementasaun kada Ministériu Implementadór sira.” Dehan Diretór Nasionál José Carvalho liuhusi komunikadu Imprensa públika iha pájina ofisiál S.E.I nian ne’ebé Media Democracia Asesu iha loron 07/04.
Kompromisu jéneru iha Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk ba periodu 2023-2028, foka ba oinsa hadi’a, promove no apoiu moris di’ak feto rural sira nian, aliña ho prioridade boot tolu husi prioridade neen Governu Konstitusionál Dasiak nian.
“Kona-ba dezenvolvimentu kapital sosial, infraestrutura no ekonomia, husi nivel Munisipiu to’o iha nivel rural. Dezenvolvimentu kapital sosial inklui saude, edukasaun no moris di’ak ema-nian, iha setor oioin hanesan agrikultura, edukasaun, saude, turizmu, servisu publiku, infraestrutura no justisa.” Nia dehan
Sekretária Estadu ba Igualdade komprometidu ona atu implementa kompromisu hirak ne’ebé deklara ona iha DM Faze-III sira hanesan atu koordena no fó asistensia teknika ba parseiru xave sira hanesan SEFOPE, MAPPF, Institutu de Apoio Desenvolvimento Empresarial (IADE) kona-ba kapasitasaun sosiu-ekonomiku ba feto.
“Apoiu ba vitima violensia bazeia ba jeneru (VBJ) ne’ebé reintegra ona, aleinde ne’e, Kolabora ho Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun hodi fornese apoiu no promove kapasitasaun iha area lideransa no jestaun ba feto foin-sa’e no feto ho defisiensia iha area rural.” Nia haktuir
Realiza atividade iha área rurál hodi promove relasaun ne’ebé saudável no bazeia ba respeitu no uza kbi’it iha dalan pozitiva hodi prevene violensia hasoru feto rural molok akontesimentu, Hasa’e numeru benefisiariu feto rural inklui feto ho defisiensia atu bele asesu ba Fundu Transferensia Publika hodi hakbiit ekonomia feto, promove no apoiu nafatin feto rural sira liuhusi formasaun no asistensia.
Sekretária Estadu ba Igualdade, harii ona komisaun atu halo sosializasaun, monitorizasaun no avaliasaun ba implementasaun Deklarasaun Maubisse, Hadi’ak kapasidade Instituisaun atu fornese dadus dezagregadu tuir seksu no kategoria hanesan feto no mane, ema ho defisiensia, area jeografika (urbana no rural), tinan, no seluk tan, hadi’a kapasidade Instituisaun no fornese matadalan atu koleta dadus, harii sentru igualdade iha Munisipiu ne’ebé atu reforsa ekonomia feto rural.
Enkuantu iha atividade Mini Kolókiu ne’e, iha mós sesaun aprezentasaun husi Tékniku Departamentu Empoderamentu Ekonómika Feto (SEI), Abril S. de Araujo, ne’ebé halo aprezentasaun kona-ba Kontéudu Kompromisu Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk, aleinde ne’e iha mós aprezentasaun husi Xefe-Deparamentu Empoderamentu Ekonómika Feto, Herndrique da Silva, kona-ba Formatu Matadalan ba kuadru Monitorizasaun Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk.
Entretantu iha kolókiu ne’e, partisipa husi Kargu Diretores Jerais, Inspetor-Jerais Diretores Nasionais, Xefe Departamentu no Funsiunáriu/a sira husi Ministériu Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitaria.
Aleinde ne’e hetan mós apoiu máximu husi ekipa Prosivu ne’ebé kompostu husi Koordenadora GEDSI Prosivu no Assesora ba Integrasaun no Monitorizasaun GEDSI, konsege identifika indikadores baseline no meta sira ne’ebé atu implementa iha tinan lima nia laran (2023-2028) hodi kontribui ba iha kompromisu Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk nian ne’ebé Banku Nasionál Komersiu Timor-Leste Kompremetidu ona atu implementa.
Reportajen : Estefania
Foto : Pájina Ofisiál S.E.I
Editor : JP.Costa