Dili, 27 Fevereiru 2025 (Média Democracia) – Estadu Timor-Leste kontinua foti pasu bo’ot-sira ba Adezaun Plena ASEAN nian, tanba ne’e Uniaun Europeia nafatin iha komprimísiu hodi kontinua apoiu nasaun-nia ambisaun hodi sai membru Organizasaun iha tempu badak nia laran.
Liuhusi Konsellu Ministru suporta tebes oferta ne’e hodi inísia kompleta Asesu Merkadu kona-ba servisu sira no kona-ba movimentu ema-nian ba negosiasaun Timor-Leste hodi adere ba akordu ekonómiku prinsipál sira iha ASEAN nian.
Iha loron 26 Fevereiru tinan 2025, hafoin aprovasaun iha Dezembru tinan kotuk bá, Oferta Asesu ba Merkadu kompletu ba sasan sira ne’e, Konsellu Ministru anúnsia ona liuhusi komunikadu imprensa, kona-ba aprovasaun ba Oferta Asesu ba Merkadu Inisiál kompletu Timor-Leste nian ba adezaun akordu Kuadru ASEAN.
Servisu no Akordu Komérsiu Servisu ASEAN nian (ATISA) nomos ba adezaun ba Akordu ASEAN nian kona-ba movimentu ema naturál sira-nian (MNP), Konkluzaun susesu ba negosiasaun sira kona-ba akordu sira ASEAN nian ne’ebé iha relasaun sai hanesan pré-rekizitu ida ba Timor-Leste atu adere ba Organizasaun ne’e.
Hanesan destaka husi Governu, adezaun ba ASEAN konsidera hanesan “pilar krítiku” ida husi estratéjia Governu nian hodi integra nasaun ida-ne’e iha ekonomia globál no rejionál.
Embaixadór Uniaun Europeia Marc Fiedrich hateten, Uniaun Europeia liuhusi projetu “Apoiu ba Integrasaun Rejionál no Komérsiu”, ne’ebé implementa husi Sentru Komérsiu Internasionál, hala’o hela papél signifikativu hodi apoiu Governu no Grupu Traballu Tékniku ASEAN nian.
“Iha preparasaun Oferta Asesu ba Merkadu Inisiál ba akordu ekonómiku prinsipál sira-ne’e hotu, nomos ba Akordu Investimentu Komprensivu ASEAN nian (ACIA), Uniaun Europeia iha nafatin kompromisu atu kontinua fornese asisténsia téknika ba redasaun oferta pendente ikus kona-ba Investimentu no durante prosesu negosiasaun tomak.” Dehan Marc lihusi nia Komunikandu Imprensa ne’ebé Media Democracia asesu iha loron Kinta (27-02-25).
Nia dehan Rejiaun ASEAN hanesan rejiaun ida-ne’ebé dinámiku liu iha mundu, ho sidadaun liu millaun 620 no PIB ida-ne’ebé aas liu 3 TRILLION dólar amerikanu.
Tanba ne’e sai membru ASEAN nian, parseiru bo’ot liu iha komérsiu no investimentu Timor-Leste nian sei fó ba nasaun ne’e asesu, ne’ebé aumenta ba merkadu rejionál no mundiál, hodi loke oportunidade foun ba produtu no servisu Timor-oan sira nian.
Reportajen : Estefania
Foto : Pájina Ofisiál União Europeia iha Timor-Leste