Dili, 21 Janeiru 2025 (Média Democracia) – Reprezentante Ministeriu Administrasaun Estatal (MAE) Vise-Ministru MAE, entrega hela material sira ne’e hodi transfere ba Munisipiu sira, nune’e iha 24 janeiru distribui ba iha sentru votasaun Aldeia hamutuk 70 ne’ebé iha. Atividade entrega material sira ne’e realiza iha Edifisiu Ministériu Administrasaun Estatal Caicoli Díli.
Tuir Vise-Ministru Administrasaun Estatal (MAE) Jacinto R. G. de Deus hateten katak MAE hamutuk ho parte relevante sira seluk ohin loron 21 janeiru 2025 halo termu entrega material sensitivu ho non-sensitivu ba eleisaun suku hamutuk 18 ne’ebé agora dadauk prosesu lao hela.
“Ohin 21 janeiru 2025 entrega hela material sira ne’e hodi transfere ba Munisipiu sira atu nune’e iha 24 janeiru distribui ba iha sentru votasaun aldeia hamutuk 70 ne’ebé iha. ita hala’o tan iha aktu demokratiku ida ne’e hanesan pasu prosesu ida ba iha eleisaun nia laran ne’e la’os buat foun ba ita. Ami hein katak material sira ne’e husi parte hotu hotu se kuidadu ho diak atu bele to’o ba sentru votasaun sira atu realiza eleisaun suku 18 ne’e bele la ho diak ho susesu. Material sensitivu hirak ne’e importante ba prosesu elisaun ninian tanba ne’e trata di’ak no kontorladu para labele hamosu dezentendimentu, duvidas iha publiku.” Dehan Vise-Ministru MAE Jacinto R. G. de Deus.
Nia afirma liután katak MAE tau konfiansa tomak ba STAE, autoridade, seguransa, suku sira no ba hirak ne’ebé envolve iha prosesu eleisaun ne’e la’o ho di’ak hodi hatudu ba povu hotu katak buat hotu la’o ho dignu.
Nia salienta liután, fiar katak ESTAE Munisipiu sira tomak iha kapasidade sufisiente hamtuk ho PNTL atu asegura prosesu eleisaun suku 18 ne’e to’o nia rohan tanba ne’e eleisaun ne’e ba suku 18 maibé urnas ne’e iha aldeia 70 ho ida ne’e MAE ho STAE so akompaña no halo supervizaun de’it.
Iha fatin hanesan Prezidente Komisaun Nasional Jose Belo Haktuir katak, eleisaun ne’e fó oportunidade tebes ba Timor-oan hotu mezmu suku no aldeia uituan mak atu tuir eleisaun maibé ho substansia oinsa atu habelar nafatin preparasaun atu la’o ho di’ak hodi sai nafatin komitmentu Estadu ida ne’e nian.
“Agora ita tama ba faze ida atu destribui material sensitivu ho non-sensitivu maibé antes ne’e prezidente autoridade hamutuk ho Administradór postu sira liuliu parte nasional ho ami komisariu sira senti prosesu ida dinamika iha kraik aprezentasaun kandidatura konkordansia entre sira liuliu iha aldeia ida ba suku ida ho kestaun kultura no istoria ne’ebé diferente.” Dehan Prezidente Komisaun Nasional Jose Belo.
Nia esplika liután tanba ne’e parte hotu koordena malu ho CNE konsege ultrapasa prosesu sira tomak ho nune’e kandidatura sira kompletu ona atu tuir eleisaun.
“CNE no STAE nasional nomos STAE Munisipiu durante ne’e koordena malu ho di’ak atu suku sira ne’ebé tama ba eleisaun halo mós edukasaun sivika ho ezersisiu uituan hodi esplika simular sira ne’ebé atu aprezenta hodi sai suku karik atu halo saida kona-ba sira-nia direitu, dever no responsabilidade.” Dehan Nia
Nia esklarase liután CNE no STAE mezmu la direitamente halo maibé apoiu ne’e sempre hamutuk ho autoridade ho asistente sira iha Munisipiu tanba ne’e kada tinan eleisaun iha kualidade sempre aumenta ba bebeik tanba tuir deit lei no regulamentu ne’ebe iha.
Iha sorin seluk tuir Director Jeral Dezenvolvimentu Governu Lokal MAE Antonio Agusto Guterres hateten iha tinan 2025 ne’e hamutuk iha fatin atu distribui material eleisaun nian tantu sensitive no non-sensitivu hodi trasporta ba iha munisipiu idak-idak.
“Ha’u fiar katak eleisaun ida ne’e ita hotu fó lian ba malu hodi asegura atu labele iha protesta ruma hanesan tinan hirak liubá mezmu suku uitoan de’it maibé husu nafatin apoiu tekniku ho maximu atu iha rezultadu ida ne’ebé diak, liuliu ba atendimentu sidadaun sira molok loke sira hakat ba sentru votasaun atu ezerse sira-nia votu.” Director Jeral Dezenvolvimentu Guvernu Lokal MAE Antonio Agusto Guterres.
Nia Afirma tan husu nafatin apoiu ba Prezidente Autoridade sira tenki koloka tekniku sira hodi fó apoiu ba estadu akompaña nafatin saida mak falta iha sentru votasaun sira tenki kompleta enternus husi koordenasaun no kontaktu imediata ba tekniku sira iha nasional no mós iha terenu. Se karik iha buat ruma ne’ebé akontese koordena kedas ho seguransa hodi atua tuir regras impedimentu ne’ebé vinkuladu ba servisu eleisaun orgaun eleitoral nian. Buat hotu-hotu la’o hotu ona agora atu destribui de’it fiar katak orsida lori sai husi ne’e ba Munisipiu idak-idak la’o ho kalma organizadu no orientadu to’o rezultadu fila hikas mai iha MAE.
Iha Parte seluk Director Jeral STAE Nasional Elviru Fernandes Moniz hateten tuir dekretu guvernu numeru 5/202426 de dezembru hamutuk suku 18 mak se hola parte eleisaun orgaun suku ida ne’e akontese iha loron 25 janeiru 2025. Atu informa tan objetivu serimonia distribuisaun material eleisaun orgaun-orgaun suku 18 tinan 2025 nian.
Hosi suku 18 ne’e se eleitu 87 membru kondelu do suku ne’ebé kompostu husi xefi suku 18, lia na’in 14, joven mane 14, joven feto14, xefi aldeia 9, delegadu 9 no delegada 9, tanba ne’e eleisaun ida ne’e se iha eleitor hamutuk 24.126 mak se ezerse sira nia votu iha 25 janeiru 2025.
“Prosesu aktu eleitoral ne’ebé la’o tia ona iha aprezentasaun kandidatura ba xefi suku hamutuk 55 kompostu husi mane 52 no feto 3. Tuir natureza lei suku numeru 9/2016 no dekretu guvernu numeru 14/2016 orgaun eleitoral nia kompetesia maka tau presta apoiu ka presta assitensia ba iha Autoridade Munisipiu partikularmente ba iha orgaun suku sira, asemleia aldeia no konselu suku iha prosesu konstituisan meza, aprezentasaun kandidatura, prosesu eleisaun, kontajen no apuramentu. ita hotu iha ne’e atu asiste serimonia termu entrega material ninian ne’ebé kompostu husi sensitivu no non-sensitivu hanesan bulletin votu ba xefi suku nian por volta 552 livrus kada livru iha 50 follas no bulletin votu ba xefi aldeia 74 livru ho delegadu/a 46 livrus ba joventude mane, feto 36 livrus nomos urna 105.” Director Jeral STAE Nasional Elviru Fernandes Moniz
Nia Salienta liután tanba ne’e se halo mós distribuisaun ba aktas ho no formulariu no sasan sira seluk ne’ebe atu fasilita prosesu aktu eleitoral ne’e nomos votasaun to’o kontajen. Material hirak ne’e kobre ba aldeia 70 ne’ebé se realiza eleisaun ho nune’e 24 janeiru 2025 se halo destribuisaun material sensitivu ba iha sentru votasaun sira no loron 25 janeiru 2025 realiza eleisaun orgaun suku no 26 janeiru 2025 rona rezultadu ba suku hira mak eleitu no hira mak kandidatu sira tenki avansa ba II ronde.
Total suku 18 ne’ebe atu realiza eelisaun suku iha loron 25 janeiru 2025 mak hanesan tuir mai ne’e; Suku Hurai Raco, Postu-Administrativu Aileu Vila, Munisipiu Aileu. Suku Karahili, Postu-Admnistrativu remexio, Munisipiu Aileu. Suku Builai, Postu-Administrativu baucau, Munisipiu baucau. Suku Caibada Macasae, Postu-Administrativu Baucau. Suku Ueru-mata, Postu-Administrativu Laga, Munispiu baucau. Suku Poetete, Postu-Administrativu Ermera, Munisipiu Ermera. Suku Poetete lodudu, Postu-Administrativu Ermera, Munisipiu Ermera. Suku Poetete Vila, Postu-Administrativu Ermera, Munisipiu Ermera. Suku Koaliate Leten, , Postu-Administrativu Hatulia A, Munisipiu Ermera. Suku Assui-lau, Postu-Administrativu Letefoho, Munisipiu Ermera. Suku Buduro, Postu-Administrativu Lautem, Munisipiu Lautem. Suku Laku mesak, Postu-Administrativu Laclo, Munisipiu manatutu. Suku Ili-huli, Postu-Administrativu manatutu, Munisipiu manatutu. Suku Tahu-Bein, Postu-Administrativu alas, Munisipiu Manufahi. Suku Mone Meco, Postu-Administrativu pante makasar, Munisipiu RAEOA. Suku Cutete, Postu-Administrativu Pante Makasar, Munisipiu RAEOA. Suku Macadique de Baixo, Postu-Administrativu Uatulari, Munisipiu Viqueque. Suku Macadique Uaitame, Postu-Administrativu Uatulari, Munisipiu Viqueque.
Reportajen : Tomas
Foto : Tomas
