Dili, 06 Fevereiru (Média Democracia) – Uniaun Estudante Universitariu Munisipiu Ermera (UNEUMER), hamutuk ho movimentu foin-sa’e Atsabe (MOFA) realiza komunikadu imprensa ba daruak, hodi re-afirma pozisaun estudante nian ba komunikadu imprensa ne’ebé hala’o uluk iha loron 1 fulan fevereriu no ohin loron realiza tan daruak iha Jardim 5 de Maio Dili, Kinta-feira ne’e.
Porta-voz Uniaun Estudante Universitariu Munisipiu Ermera Zaqueo Maria Eligio hateten, ohin realiza komunikadu imprensa hodi koalia kona-ba estrada iha Munisipiu ermera durante tinan barak ona komunidade la asesu ho di’ak, nune’e husu ba parte relevante tenke tau matan.
“Ami hala’o komunikadu imprénsa, bazeia ba prinsipiu demokrasia neʼebé hakerek nanis ona iha ita-nia konstituisaun Republika Demokratika Timor-leste, RDTL Estadu direitu demokratiku, respeitu ba direitu humanu fundamentais individuais, koletivus sosiais no politiku hodi garantia iha konstituisaun, bazeia ba prinsipiu soberania popular povu maka na’in ba poder konstituiente, tanba ne’e kada ema hotu hatudu lolos ho forma ativa iha politika dezenvolvimentu moris diak povu nian.” Dehan Porta-voz Zaqueo Maria Eligio
Porta-voz hatutan direitu fundamentais sira ne’e hotu, ida maka direitu baziku asesu ba kondisaun estrada ne’ebé adekuadu no favoravel, maibé infelismente saida maka akontese iha Munisipiu Ermera, kondisaun estrada sai grave teb-tebes ba povu maioria iha munisipiu ermera, no susar komunidade sira atu asesu ho diak.
“Estrada dadaun ne’e lala’os ona dalan ba transporte publiku tantu privadu halo movimentasaun. Ikus nia efeitu hamate rendimentu ekonomia familia nian iha Munisipiu Ermera. Basa realidade sosial ne’ebé akontese, ba komunidade sira iha postu lima hanesan: Ermera antigu, Letefoho, Hatulia A, Hatulia B no Atsabe.” Dehan nia
Nia salienta komunidade sira husi postu lima (5) ne’e lakon sira nia produtu lokál sira hanesan, Batar, Ai-farina, Fehuk, Talas, Foos rai, Kafé, Modo tahan, labele lori mai iha merkadu no labele kompete ho produtu importasaun neʼebé mai husi rai seluk maka (xina sira fa’an iha sidade Glenu no Ermera antiga.
“Kondisaun estrada, minimiza vizitante sira husi Munisipiu seluk nomos ema estanjeru sira atu vizita turismu komunitariu sira iha munisipiu ermera hanesan; turismu relijiozu Kristu liurai (postu letefoho), Bee Manas (Postu Hatulia A), Bee Mean (Identidade Munisipiu Ermera), Kafé inan identidade Ermera (iha suku fatubessi postu Hatulia B), turismu Relijiozu nain feto Peregrina (iha suku fatubessi postu Hatulia B), Abrigu rejistensia Saudozu Nino koni Santana lokaliza iha Ermera antiga.” Nia haktuir
Nia afirma relasiona problema sira ne’e la’os novidade foun mai ita, la’os mós asuntu foun mai ita atu diskuti iha tinan inplementasaun ida ne’ebé IX governu konstituisional hateten. Maibé ida ne’e sai ona hanesan konsumu publiku, tantu mós ba lideransa ingnoransia sira, kuandu ita hare’e didiak ba historia partsipasaun povu Ermera nian.
“Eleisaun ba dala (6) ona iha independensia ida ne’e, povu Ermera partisipa fila-fila iha eleisaun ne’ebé ema hanaran festa demokrásia, poder no desizaun hotu sentraliza de’it iha forsa politika sira hanesan; Partidu CNRT, FRETELIN no partidu PD.” Nia afirma
Nia informa povu Ermera sai de’it tarjetu ba votus, depois eleisaun hotu kondisaun povu nian sai grave liután, liu-liu iha setor potensial sıra hanesan; setor edukasaun, saúde, agrikultura, Turismu, no malnutrisaun.
“Hare’e ba problema sira hotu maka ami oraganizasaun UNEUMER) no (MOFA), mobiliza estudante no juventude Ermera oan hotu realiza komunikadu imprensa ida iha loron 1 fulan fevereriu iha tinan ne’e hodi ezizi ba nunu governo konstituisional, ne’ebé lidera husi partidu rua hanesan CNRT no PD, hodi hare’e lalais ba kondisaun konektividade infraestrura hanesan estrada iha Munisipiu Ermera.” Nia informa
Nia haktuir realiza konferensia ne’e baze legal ne’ebé fó ona diretu ba ema hotu, nu’udar direitu prerogativa ida hodi manifesta hanoin no ideia hodi fó advokasia ba desizaun neʼebé injustu sira, basa ne’e hakerek nanis ona iha konstituisaun RDTL iha artigu 41 kona-ba liberdade ba imprensa no komunikasaun sosial.
“Prezidente Autoridade Munisipiu Ermera (PAM-E) aktual foti dezisaun halo komunikadu imprensa iha loron ha’at fulan fevereiru hori-bainruak, tentu halo intervensaun, ba estudante sira-nia aspirasaun no vontade iha estadu direitu demokratiku, husi ne’e mós ita konsidera PAM-E la tau matan ba realidade sosiál neʼebé nia povu hasorú iha Munisipiu Ermera.” Nia deklara
Nia kestiona PAM-E mak ema ida neʼebé halo traixaun lolo’s ba povu maioria iha Munisipiu Ermera, razaun tanba ta’uk lakon poder ne’ebé atribuidu husi partidu CNRT Aleinde ne’e, nia maka ema ida ne’ebé dezobedese ba sistema demokrasia.
Esplika liután katak uniaun Estudante Universitariu Munisipiu Ermera, hamutuk ho Movimentu Foinsa’e Atsabe, apela ba sosiedade hotu husi Munisipiu Ermera saida mak PAM-E koalia la reprezenta povu nia Sofrimentu, karik PAM reprezenta povu tansa nia ukun to’o agora la hatudu progresu ruma iha Ermera. Tanba durante ne’e iha tinan barak nia laran ona povu Ermera nafatin halerik ba estrada la asesu ho di’ak, ne’e duni husu ba parte relevante tenke tau matan ba problema refere.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano