Dili, 04 Marsu 2025 (Média Democracia) – Organizasaun Naun Governamental RAEBIA Timor-Leste realiza workshop kona-ba fahe resultadu servisu no enseramentu programa banku fini komunidade iha Suku Batara Munisipiu Manatutu no Suku Fadabloko Munisipiu Aileu.
Diretóra Exekutivu ONG RAEBIA Timor-Leste Josefa Guterres informa, Objetivu Ohin atu hato’o resultadu reprezentasaun ne’ebé ONG RAEBIA TL implementa programa sistema banku fini komunidade iha Suku Batar ho Fadabloko.
“Tanbá terminasaun projeitu ita tenke termina iha fulan fevereiru no ita enseramentu programa durante ne’e ita hala’o iha komunidade nia le’et.” Dehan nia ba Jornalista sira iha salaun Timor Lodge, Tersa (04/03)
Nia dehan, ho programa ida ne’e naran sistema banku fini komunidade ne’ebé Organizasaun Naun Governamental RAEBIA kobre iha suku rua.
“Ita indetifika deit fini no ai-horis ne’ebé existe iha suku laran hodi tau iha Sentru uma banku fini komunidade, tanbá RAEBIA Timor-Leste halo konstrusaun uma banku fini komunidade iha Suku rua ne’e, ne’ebé ita rekolla deit fini indetifika ona iha suku refere no rekolla nia musan liuhusi ai-horis hodi tau iha sentru uma banku fini.” Dehan nia
Halo karakterizasaun ba ai-horis ne’ebé kultiva nomos la kultiva. Atividades prepara seed catalogue ba ai-horis ne’ebé iha
“Estabelesmentu Field Gene Bank Field Gene Bank, fatin ne’ebé utiliza hodi kuda aihoris ou ai-han ne’ebé laiha musan, hanesan Aifarina, Fehukmidar no seluk tan, atu bele halo observasaun nomos halo karaterizasaun ba fatin hodi bele prepara fini atu kuda iha epoka tuir mai, Estabelesementu uma tau fini ho rehabilita uma banku fini komunidade tolu (iha Batara, Fadabloko and Hera).” Dehan nia
Uma banku fini utiliza hodi rai amostra fini ne’ebé ho musan ba ai-horis kultiva nomos la kultiva ne’ebé existe iha suku laran, Amostra fini ne’e mak agora dadauk registu no rai hela iha uma banku fini.
Iha biban ne’e Diretór nasionál Agrikultura Hortikultura no Protesaun Plantas, Lúcio Nuno hateten, worshop ne’ebé realiza husi RAEBIA ne’e liga liubá grupu Prodúz fini komunidade.
“Liu-liu ba hortikultura nian maibé husi grupu RAIBIA mak organiza, atu nune’e kontinuasaun, aban-bainrua grupu sira ne’e mak atu prodúz fini hortikultura para bele sustentan iha ita-nia rai laran, liuliu ba ita-nia agrikultór sira ne’ebé rai aas prodúz modo.” Dehan Dirnas Lúcio iha Salaun Timor-Lodge
Enkuantu fini hortikultura durante ne’e depende ba rai liur (Indonesia) kada tinan governu prevé osan ba sosa fini modo hodi atende ba Munisípiu 12 ne’e ho montante 200 Mill itál.
“Durante ne’e ita tau osan sosa husi rai liur tanba iha ita-nia rai laran seidauk prepara ho di’ak, ho ida ne’e mak agradese tebes ba RAIBEA ninia programa ne’ebé organiza ita-nia grupu sira iha Munisípiu rua ne’e (Aileu no Manatuto), oinsá mak prepara mai oin ne’e ita labele depende demais ba iha rai liur maibé ita mós bele iha ita-nia rai laran prodúz ona fini liu-liu ba hortikultura nian.” Nia informa
Diretór ne’e dehan, ita seidauk prepara didi’ak kondisaun, liuliu grupu sira ne’ebé prodúz fini modo nian, tanba la’os haree ba ninia kuantidade ne’ebé iha maibé presiza mós fó kapasitasaun ba grupu sira ne’ebé atu prodúz fini hodi bele garantia kualidade fini.
Tanba bainhira Ministériu hola fini liuhusi kompañia ne’ebé menán tender ba programa sosa fini, entaun fini hirak ne’e mai to’o iha MAP sentrál mak distribui ba Munisípiu 12 depois husi Munisípiu atende ba postu sira, Enkunatu fini Hortikultura to’o toneladas 2 ka 3, tanba nia musan ki’ik la hanesan ho batar no hare ne’ebé presiza tonelada 6 ba leten.
Reportajen : Estefania
Foto : Estefania
