Dili, 04 Abril 2025 (Media Democracia) – Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI) liuhusi Diresaun Nasionál Dezenvolvimentu Igualdade Jéneru (DNDIJ) hamutuk ho Banku Nasionál Komérsiu Timor-Leste (BNCTL) halo abertura ba atividade mini kolókiu kona-ba deklarasaun Maubisse Faze Datoluk ne’ebé hala’o husi S.E.I ba Kargu Jerente sira iha BNCTL, atividade kolókiu ne’e halo iha salaun Enkontru BNCTL, Obrigado Barak Caicoli Dili.
Objetivu husi Mini Kolókiu ne’e atu introdús kompromisu hirak ne’ebé Ministériu Edukasaun komprometidu ona iha Deklarasaun Maubisse faze Datoluk (DM-III) nian ne’ebé hatuur ona iha Banku Nasionál Komersiu Timor-Leste (BNCTL) nia planu liuliu iha Diresaun no Departamentu sira no identifika atividade, indikadores, baseline, no nia meta sira durante períodu implementasaun Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk (III) tinan 2023-2028.
Iha introdusaun, Diretór Nasionál Dezenvolvimentu Igualdade Jéneru, José do Rosário de Carvalho hateten, sorumutu ne’e hanesan kontinuasaun husi mini kolókiu ne’ebé Sekretária Estadu Igualdade halo ona ba iha liña Ministériu implementadór DM III hamutuk 17 inklui BNCTL.
“Ohin mai fali iha Banku Nasionál Komersiu Timor-Leste hodi introdús kompromisu BNCTL nian ne’ebé asina ona iha Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk, nune’e mós hodi dezenvolve matadalan oinsá implementa DM III refere, hahú kedas iha fulan ikus tinan 2024, ho apoiu husi PROSIVU ita tuun direta ba iha liña Ministériu sira atu hare’e oinsá bele dezenvolve fali matadalan ba iha implementasaun kada Ministériu implementadór sira.” Hateten Diretór Nasionál José Carvalho ne’ebé Média Democracia asesu liuhusi pájina ofisiál Sei iha Loron kinta (03/04)
Nia dehan kompromisu jéneru iha deklarasaun Maubisse Faze Datoluk ba periodu 2023-2028 ne’e foka liubá promove no apoiu moris di’ak feto rurál sira nian.
“Aliña ho prioridade boot tolu husi prioridade neen Governu Konstitusionál Dasiak nian, kona-ba dezenvolvimentu kapital sosial, infraestrutura no ekonomia, husi nivel Munisípiu to’o iha nivel rural. Dezenvolvimentu kapital sosial inklui saude, edukasaun no moris di’ak ema nian, iha setor oioin hanesan agrikultura, edukasaun, saúde, turizmu, servisu publiku, infraestrutura no justisa.” Nia dehan
Nia informa katak, Iha DM faze-III ne’e Sekretária Estadu ba Igualdade komprometidu ona atu implementa kompromisu sira hanesan atu koordena no fó asistensia teknika ba parseiru xave sira hanesan Sekretáriu Estadu ba Formasaun Profisional no Empregu, Ministériu Agrikultura Pekuária Peskas no Floresta, Instituto Apoiu Desenvolvimento Empresarial (IADE) kona-ba kapasitasaun sosiu-ekonomiku ba feto.
Aleinde ne’e, Apoiu ba vitima violensia bazeia ba jeneru (VBJ) ne’ebé reintegra ona, nomos Kolabora ho Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun hodi fornese apoiu no promove kapasitasaun iha área lideransa no jestaun ba feto foin-sa’e no feto ho defisiensia iha area rural.
“Realiza atividade iha area rural hodi promove relasaun ne’ebé saudável no bazeia ba respeitu no uza kbiit iha dalan pozitiva hodi prevene violensia hasoru feto rural molok akontesimentu, Hasa’e númeru benefisiariu feto rural inklui feto ho defisiensia atu bele asesu ba Fundu Transferensia Publika hodi hakbiit ekonomia feto, promove no apoiu nafatin feto rural sira liuhusi formasaun no asistensia.” Nia dehan
Entaun, Harii ona komisaun atu halo sosializasaun, monitorizasaun no avaliasaun ba implementasaun Deklarasaun Maubisse, Hadi’ak kapasidade Instituisaun atu fornese dadus dezagregadu tuir seksu no kategoria hanesan feto no mane, ema ho defisiensia, area jeografika (urbana no rural), tinan, no seluk tan, Hadi’a mós kapasidade Instituisaun no fornese matadalan atu koleta dadus, harii sentru igualdade iha Munisipiu ne’ebé atu reforsa ekonomia feto rural.
Enkuantu atividade Kolókiu ne’e iha mós sesaun aprezentasaun ne’ebé aprezenta husi funsionáriu Tékniku Departamentu Empoderamentu Ekonomika Feto, ne’ebé halo aprezentasaun kona-ba Konteudu Kompormisiu Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk, no Xefe Deparamentu Empoderamentu Ekonómika Feto, ne’ebé halo aprezentasaun kona-ba Formatu Matadalan ba kuadru Monitorizasaun Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk.
Entretantu iha atividade ne’e partisipa husi Kargu Jerente sira husi Banku Nasionál Komersiu Timor-Leste (BNCTL) no kolokiu refere hetan apoiu máximu husi ekipa Prosivu ne’ebé kompostu husi Koordenadora GEDSI Prosivu, Assesora ba Integrasaun no Monitorizasaun GEDSI no konsege identifika indikadores baseline no meta sira ne’ebé atu implementa iha tinan lima nia laran (2023-2028) hodi kontribui ba iha kompromisu Deklarasaun Maubisse Faze Datoluk nian ne’ebé BNCTL Kompremetidu ona atu implementa.
Reportajen : Estefania
Foto : Pájina Ofisiál SEI