Dili, 28 Abril 2025 (Média Democracia) – Sarani Timor-Leste realiza selebrasaun misa requem seremonia funebre ba maktoban Papa Francisco nia falesimentu da-ikus nian iha Altar Santo Tasi-Tolu, sarani hotu hafalun ho matanben no tristeza, selebra misa iha sabadu semana ne’e.
Konselebrante Dom Leadro Maria hatete iha umilia leitura evangellu ohin nian Jesus mosu ba nia apostollu sira hodi dehan hakmatek hela ho imi hakmatek ne’ebé Jesus haraik ba apostullu sira laos atu tur hakmatek de’it iha fatin, maibé liuhusi nia hamosu-an ba apostullu sira atu enkoraja nafatin hodi sai ba misaun ida-idak nian.
“Maluk sarani doben sira ema barak mak hato’o sentidu kondolensia falesimentu ba Papa Francisco nian, ita triste tanis laran dodok hahu husi nai ulun nasaun no nai ulun relijiaun sira nomos sarani hotu ida-idak hato’o esperiensia nia rasik liuhusi Média no hasoru direta hodi hanoin hikas dutrina ne’ebé Amu Papa hanorin banhira nia sei moris iha mundu ida ne’e.” Dehan Dom Leandro Maria Alves iha nia umilia
Nia hatutan espresaun hirak ne’e hatudu sira nia domin nomos hamoris fali Amu Papa Francisco nian hanesan igreja Timor-oan hotu-hotu iha memoria ineskesivel ba Papa Francisco, memoria ne’e sei moris no manas hela iha ema ida-idak nia fuan nu’udar sarani.
“Iha loron 10 fulan Setembru 2024 ita hotu hakonu fatin ida ne’e hanesan mós daudaun ne’e ho vigariu kristu nian hodi hasae sakrifisiu eukaristiku ba Aman Maromak. Iha fatin ne’e duni ita hotu-hotu haklalak no haksolok hodi bolu nia naran no hakilar viva Amu Papa Francisco.” Dehan Dom Leandro Maria Alves
Nia afirma maibé ohin hotu-hotu hamutuk fali iha fatin ida ne’e ho laran triste hodi hasa’e sakrifisiu eukaristiku hodi agradese ba Aman Maromak tanba Maromak halo ita atu exprimenta Maromak nia prezensa liuhusi Amu Papa Francisco ne’ebé mai vijita rai doben ida ne’e ho domin.
“Papa Francisco nu’udar ema ne’ebé simples no moris ki’ak, koalia halo ema hotu komprende, haraik-aan hakuak habelun ema hotu nomos relijiaun hotu-hotu, hadomi natureza, oin midar sempre hamnasa domin nain ema Santu ida.” Nia haktuir
Nia hateten Papa Francisco nia aan hatudu sai kristu nia liafuan ne’ebé deriji ba apostullu sira hakmatek hela ho imi, Papa nia simplisidade ne’e hatudu momos katak nia hakmatek ho Aman Maromak, nia la tauk atu kolia tanba nia hakmatek mós ho kristu.
“Ema hotu sente hakmatek no haksolok bainhira haree no hasoru malu Amu Papa Francisco iha nia aan iha forsa ida mak atrai ita haksolok no hahi na’i Maromak.” Nia hateten
Nia salienta tanba ne’e liafuan no hahalok Papa nian esprime Maromak ninia aan rasik. Timor-oan hotu tenke agradese tanba ita mak nia distinu ba vijita ikus no viajen ne’ebé naruk tebes.
“Ita Timor-oan hotu haksolok tanba ita-nia Bibi atan ida ne’e sama ita rai doben hodi hasoru malu ho ita, lao iha ita le’et, hamnasa ho ita, kolia ho ita, kolia liafuan furak osan mean oioin mai ita, haraik bensaun mai ita, hakuak ita no reza mai ita. Ita hotu haksolok bainhira rona liafuan Amu Papa dehan mai ita “ha’u nia fuan monu ba Timor-Leste” liafuan ne’e unik ba de’it Timor-oan sira rezumu badak vijita Amu Papa nian mai Timor-Leste.” Nia informa
Nia haktuir liafuan murak ne’e Amu Papa la temi ba rai sira seluk bainhira nia hala’o viajen apostolika nian, uniku Timor-Leste de’it, liafuan ne’e hatudu momos Amu Papa la kole halo nia vijita pastoral mai Timor-Leste.
Hanesan Timor-oan bainhira rona liafuan ida ne’e hotu-hotu sente haksolok no komtente, bainhira hatene liután Timor ne’e hela metin duni iha Amu Papa nia fuan. Timor ne’e rai mundu ninin sai sentru ba Amu Papa nia fuan ne’e duni liafuan Amu Papa nian nu’udar espresaun kle’an no los mai Timor-oan hotu.
Iha fatin hanesan reprezentante sarani, Raul Varella hateten nia mai iha Tasi-Tolu desde kedas 14:00 maski hatene katak iha orariu ba misa fúnebre Amu Papa Francisco halo iha tuku 18:00 loraik maibé hanesan sente laran triste tebes, nune’e deside tenke mai sedu hodi partisipa misa kompletu tanba misa ida ne’e da-ikus ba funebre ba Amu Papa nian.
“Tanba ne’e ohin ha’u lori estatua Santo Padre nian no estatua ne’e ha’u hola desde ha’u sei hanesan traballadór iha Korea Súl iha 2019 bainhira Papa Francisco halo vizita apostolika iha Korea Súl no ohin lori estatua ne’e mai iha ambitu misa fúnebre Amu Papa Francisco nian iha ne’e hodi fó ultimu omenajen ba nian.” Dehan reprezentante sarani Raul Varella
Nia hatutan misa ne’e importante ba sarani sira hotu-hotu iha Timor-Leste oinsá atu fó ultimu omenajen ba falesimentu Sua Santidade Papa Francisco liuhusi misa funebre da-ikus nian Altar Santo Tasi-Tolu.
“Sarani hotu iha Timor-Leste sente triste tebes tanba lakon ona figura di’ak ida hanesan Papa Francisco ne’ebé hanorin ona Timor-Leste oinsá moris iha fraternidade, pas no harmonia nia laran hanesan umanu ka sarani tenke haforsa moris iha fraternidade nia laran.” Dehan nia
Nia hatutan hanesan liafuan ne’ebé Papa Francisco dehan fraternidade hanoin katak ba líder sira tenke kumpre liafuan ida ne’ebé Sua Santidade Papa Francisco hato’o hodi implementa fraternidade entre líder sira, nune’e lori Timor-Leste ba di’ak iha future.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano
Editor : J.p Costa