Dili, 06 Maiu 2025 (Média Democracia) – Relasiona selebrasaun loron lian portugés iha 05 Maiu 2025 Ministeriu Ensinu Superior, Siensia no Kultura (MESCC) hamutuk ho Ministeriu Edukasaun (ME), informa ba Timor-oan hotu atu konsolida hamutuk hodi kontinua dezenvolve lian portugés iha Timor-Leste, atividade ne’e hala’o iha Colmera Dili Segunda semana ne’e.
Ministru MESCC, Jose Honorio da Costa Pereira hateten, ohin selebra loron lian portugés ne’ebé monu iha 05 Maiu 2025 hodi husu ba Timor-oan tomak atu konselida nafatin hodi dezenvolve lian portugés iha rai laran, tanba portugés hanesan lian ofisial.
“Ha’u atu hateten de’it lian portugés hanesan ita-nia lian ofisiál, bainhira ita haree ba iha Artigu 3 Konstituisaun Republika Demokratika Timor-Leste nian, katak lian Tetun no Portuges mak lian ofisiál. Uza portugés iha Timor-Leste la’o di’ak tebes. Aleinde ne’e ami haree Governu Portugal fó apoiu maka’as ba nasaun Timor-Leste hodi loke eskola CAFE nian iha Munisípiu hotu-hotu.” Dehan Ministru MESCC Jose Honorio da Costa Pereira
Ministru hatutan lian Portugues iha relasaun istórika ho Timor-Leste tanba ne’e ema iha Europeia sira tauk iha obrigasaun nia laran atu aprende no dezenvolve lian ne’e rasik. Tanba ne’e hamriik iha loron lian portugés nian atu selebra iha loron 05 fulan Maiu.
Nia afirma tán katak rejistu ne’e hatudu katak dezde tinan iha 2000 mai to’o ohin loron iha Timor-Leste, ema ne’ebé hatene koalia lian portuges iha 25% mak to’o ona husi persentajen hirak ne’e rasik.
Iha fatin hanesan Ministru Edukasaun (ME), Dulce dé Jesus hateten, selebrasaun lian portugés iha 05 fulan Maiu, tuir nia hanoin katak presiza dezenvolvimentu lian portugés iha Timor-Leste di’ak tebes tanba sai hanesan lian ofisial.
“Ha’u nia hanoin no haree katak progresu iha dezenvolvimentu lian portugés iha Timor-Leste di’ak tebes, tanba ami iha kurríkulu nian laos espresaun ida de’it, maibé iha kurríkulu ne’e rasik hanorin báziku, hanorin sekundáriu nomos buat hotu iha lian portugés.” Dehan Ministru Edukasaun (ME), Dulce dé Jesus
Ministru hatutan durante ne’e nia uza métodu aprendizajen ka progresu lian nian iha tinan primeiru to’o tinan 6, maibé iha siklu 7, tinan 8 no tinan 9 ka terseiru to’o eskola sekundária, prosesu aprendizajen hotu-hotu ho lian Portuges.
Entertantu tanba ne’e profesór no estudante sira, ema hotu iha Timor-Leste tenke aprende lian Portugés, kontinua hametin lian Portuges tanba lian ne’e rasik sai hanesan lian ofiasial.
Iha sorin seluk Profesór lian Portuges iha Universidade Nasional Timor-Leste Lorosae (UNTL), Sabina da Fonseca subliña, lian Portuges la dezenvolve mesak de’it iha ensinu superiór, maibé ida ne’e dezenvolve husi pre-eskolár to’o edukasaun báziku iha rai laran.
“Ita iha mós kooperasaun profesór Portugés mai husi Brazil sira ne’ebé harii hela eskola café iha munisipiu hotu, aleinde ne’e iha ativades eskola nian inan aman sira partisipa hotu no fó orportinade ba inan aman sira aprende mos lian portugés.” Dehan Profesór lian Portuges iha Universidade Nasional Timor-Leste Lorosa (UNTL), Sabina da Fonseca
Nia hatutan lian portugés sempre iha difikuldade atu aprende, maibé depende ba ema ne’ebé aprende nia hakarak tanba buat hotu presiza ema ida-idak nia komitmentu rasik atu aprende nune’e solusiona nia matenek iha lian portugés.
Esplika liután relasiona ho selebrasaun loron Lian Portugés iha Timor-Leste komesa husi 2000 mai to’o agora sidadaun Timor-oan barak aprende lian portugés iha porsentu 25% tanba haree ba iha Artigu 3 Konstituisaun Republika Demokratika Timor-Leste nian, katak lian Tetun no Portuges mak lian ofisiál.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Media officer ME