Periodu 2022-2023 ALFELA Rezistu Kazu Foun Hamutuk 1220 iha Timor-Leste

Dili, 18 Agostu 2025 (Média Democracia) – Assistente Legál ba Feto no Labarik (ALFELA) sesta ne’e realiaza lansamentu kona-ba relatóriu anúal husi tinan 2022-2023, hanesan Programa Siénsia Legál, Edukasaun Legál no Advokasia, lansamentu ne’e hala’o iha Hotel Timor Dili.

Diretora Ezekutivu (ALFELA), Marcelina Amaral hateten, iha diskursu relasiona ho misaun ALFELA nian mak oinsá atu reprezenta vítima feto no labarik, kazu violensia bazeia ba jeneru, violénsia hasoru feto no labarik kontinua nia kuantidade domina iha Timor-Leste, sistema justisa formal iha dadus Ministeriu Publiku hatudu dadus. Dadus alfela nian mós hatudu situasaun sira ne’e akontese sósiu-kultural dezigualidade existi iha Timor-Leste ba feto ho labarik sira inklui Ehd nomos maluk LGBT.

“Mesum ita hotu esforsu atu minimiza no hamos violensia sira ne’ebé iha liuhusi meius oin-oin maibé esperénsia hatudu katak feto ho labarik nafatin iha situasaun vunerabel ne’ebé sei bolu ita hotu nia atensaun atu ajudas sira bele hetan asistensia ne’ebé masimu ba iha kazu sira.” Dehan Diretora Ezekutivu (ALFELA), Marcelina Amaral

Diretora hatutan ALFELA nia esperénsia iha periodu 2022-2023 vitima feto ho labarik sira barak maka iha sistema justisa formal ne’ebé hanesan sira seluk mais vulneravel hanesan LGBTIQ+ balu seidauk fiar-aan atu hakarak ba sistema justisa formal nian.

“Iha periode 2022 no 2023 benefisiaria sira ne’ebé hetan asisténsia legál husi ALFELA, kazu foun hamutuk 1220, husi kuantidade ne’e, feto ho labarik 170. Labarik mane 30 trazeneru iha 2 lokasi foun no lokasi tuan iha periode hamutuk Kazu 200, Kazu violensia domestika as tebtebes iha 60% maka violensia domestika (VD) violasaun sexual (VS) no abuzu sexual (AS) ba minoridade no mos kazu insextu minor 22 krimi sira seluk inkui trafiku humanu.” Hatutan Diretora Ezekutivu (ALFELA), Marcelina Amaral

Nia subliña, kazu sivil hanesan exersisiu maternal no alimentasaun ba minor iha 15% husi kazu foun no kazu tuan sira ne’e iha periode refere iha 91% nia prosesu daudaun ne’e remata ona, signifika katak vitima sira maioria simu desizaun. Kazu asesu iha justisa formal iha kliente balun lakoi hetan asistensia husi alfela iha 1% ne’ebé hetan existensia husi instituisaun seluk, iha mós kliente 3% ne’ebé lakoi prosesu sira-nia kazu ba sistema justisa formal no iha kliente %5 ne’ebé Alfela lakon kontaktu ho sira, tanba sira muda hela fatin sem koiñesimentu husi Alfela, balun iha kost no balu fila-fali ba Munisípiu.

“Alfela lakonsege hetan atinji porsentu 5, kazu ne’ebé hetan ona desizaun  vitima sira hetan satisfasaun ba sira-nia kazu maibé iha balu la senti satisfaz bainhira iha divizensia ne’ebé hadia julgamentu, tanba de’it rekursu humanu iha area justisa nian, juis prokurador ne’ebé kuantidade limitadu ke kompara ho kazu ne’ebé iha, entre kazu ne’ebé ohin ha’u mensiona iha mós kliente ema ho difisiensia 36, difisiensia fisika, intelektual, komunikasaun husi kliente hirak ne’e situasaun vuneravel tebes, Alfela la servisu mesak servisu hamutuk ho Ministeriu Solidaridade Sosial.” Subliña Diretora Ezekutivu (ALFELA)

Nia salienta tan, kliente ne’ebé hetan ona apoia komunitaria husi parte guvernu liuhusi Ministeriu Solidaridade Sosial, vitima sira ne’ebé kontinua prosesu legal ba oin bele hetan tulun, aliende prosesu legal lao maibé sira mós bele hetan apoiu humanitaria ba iha sira-nia kazu.

“Programa kona-ba edukasaun legal, Alfela fasilita treinamentu hodi apoiu estudante, komunidade, lideransa komunitaria, polisia nomos maluk LGBTIQ+ ne’ebé ho LGBTIQ+ hetan formasaun husi Alfela sira kona-ba inkuadramentu legal sira, bazeia ba jeneru, bazeia ba justisa trafiku humanu nomos direitu familia benifisiaria sira ne’e hamutuk 1651 maluk LGBTIQ+ hamutuk 59, formasaun sira ne’e oferese ba Munisipiu 10.” Salienta Diretora Ezekutivu (ALFELA), Marcelina Amaral

Diretora haktuir, iha programa 3 tuir mai ko’alia kona-ba advokasia, iha periodu refere Alfela mós envolve halo operasaun ba esbosu lei ba labarik no joven iha terenu no lei ne’e promulga, no Alfela implementa ona lei Númeru 6/23, servisu hamutuk ho sosiedade sivil nomos Parlamentu Nasional komisaun F, MSSI atu bele hetan duni lei ne’ebé proteje joven feto no labarik iha terenu.

Iha fatin hanesan Vise-Ministra Solidaridade Sosial no Inkluzaun (MSSI) Ceo Brites hateten, iha diskursus kona-ba Violensia bazeia ba jeneru nu’udar violensia direitus humanu akontese iha fatin barak no mundu.

“Iha Timor-Leste instituisaun ne’ebé servisu hotu luta hasoru habadak violensia ba generu ne’e iha nivel mundial 30%, esperénsia violensia sexual ka violensia fiziku husi sira nia parseiru intimu ema ne’ebé kuidadu no tau matan nain sira no membru Guvernu iha Timor Leste.” Dehan Vise Ministra Solidaridade Sosial no Inkluzaun, Céu Brites

Vise-Ministra hatutan, Timor-Leste iha planu asaun nasional ba violensia bazeia ba jeneru periodu 2022 – 2023 ne’ebé kompensivu tebes liuhusi prioridade iha pilar 3 iha parte violensia bazeia ba Jeneru, governu liuhusi MSSI iha komitmentu bo’ot asegura kna’ar MSSI nian liuliu implemtasaun prioridade sira iha pilar 3 kona-ba prevensaun ou intervensaun liuhusi servisu esensial ba sira ne’ebé esperensia violensia iha tinan ne’e.

“Ita-nia dadus hatudu taxa violensia as tebes tuir estudu demografiku no saude iha tinan 2016 relata katak 33% feto hasoru violensia fizika durante sira nia moris no 40% hetan violensia fizika husi sira nia parseiru, intimu dadus ida ne’e seidauk ko’alia tan kona-ba impaktu husi violensia ba vitima sira iha sira nia moris actual/future.” Hatutan Vice-Ministra MSSI,

Vise-Ministra afirma MSSI servisu hamutuk ho Ministeriu Transporte no Komunikasaun apoiu husi parseiru dezenvolvimentu sira kontinua aselara ho Numero 116 hodi fasilita progresif relata atendimentu ba Kazu violensia sira ho lalais no seguru.

Esplika liután relasiona ho atividade lansamentu ne’e hetan apoiu fundus husi TAF-programa Nabilan, WFA ho LWDA liuhusi ANCP.

Reportajen : Nelfiano

Foto : Nelfiano

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *