OMS ho Ministériu Saúde Realiza Konsulta Finál ba Saúde Matan iha Timor-Leste

Dili, 22 Agostu 2025 (Média Democracia) – Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) hamutukk ho Ministériu Saúde (MS) hala’o sorumutu Konsulta Finál kona-ba Planu Estratéjiku Nasionál Saúde Matan iha Timor-Leste ba tinan 2026 to’o 2030. Atvidade ne’e hala’o iha Suai Room Timor Plaza, Kinta Semana ne’e.

Reprezentante Organizasaun Mundiál Saúde (OMS), Arvid Mathur hateten, ativiade ne’e nu’udar pasu importante ida iha viajen Timor-Leste nian hodi hametin sistema saúde no garante katak vizaun di’ak no servisu kuidadu matan ho kualidade disponivel ba ema hotu-hotu.

“Vizaun fundamentál ba esperiénsia ema nian, no maioria husi ita konsidera abilidade hodi haree hanesan buat baibain. Saúde matan nian laos sempre hetan prioridade, maibé hanesan komponente ida ne’ebé vital tebes husi kobertura saúde universal.” Dehan reprezentante Organizasaun Saúde Mundiál, Arvind Mathur

Reprezentante Organizasaun Saúde Mundiál hatutan, globalmente, ema biliaun 2,2 moris ho defisiénsia vizuál ka defisiensia matan, kuaze metade husi kazu sira ne’e bele prevene ka trata tanba difisiensia matan hanesan dezafiu ida ne’ebé presiza rezolve ho asaun konkretu sira iha terrenu.

“Estratéjia no planu operasional tinan lima ida ne’ebé prátiku liu, ne’ebé dezenvolve iha lideransa husi Ministériu Saúde ho apoiu liuhusi OMS no parseiru sira, hanesan enkuadramentu ida ne’ebé prova ba futuru.” Dehan reprezentante OMS

Reprezentante OMS hatete, objetivu prinsipál husi estratéjia ne’e dahuluk, integrasaun iha Kuidadu Saúde Primária, daruak, ekuidade no asesu ba kuidadu matan nian, datoluk, parseria no sustentabilidade. Estratéjia ida-ne’e sei funsiona de’it bainhira ema hotu halo sira-nia parte governu, asosiasaun profisionál sira, ONG sira no parseiru dezenvolvimentu.

“OMS iha kompromisu atu apoia sira hodi asegura intervensaun sira ne’ebé bazeia ba evidénsia, monitorizasaun, no kapasitasaun. Ha’u sente kontente liuliu ho partisipasaun ativu husi Diretór Saúde Munisipál sira mai husi Diretór Referénsia no Ospitál Rejionál, oftalmólogu sira, optometrista sira no parseiru saúde sira seluk ne’ebé ohin prezente iha ne’e.” Haktuir Arvind Mathur

Iha fatin hanesan, Vise Ministru Fortalesimentu Institusionál Saúde, José Magno hateten, sorumutu konsulta ba Estratéjia Nasionál Saúde Oftálmika 2025-2029 marka pasu fundamentál ida tan iha reforsu sistema saúde nasionál ho objetivu atu hasa’e kualidade servisu saúde oftálmiku no kualidade povu nia moris iha Timor-Leste.

“Ita-nia matan hanesan rikusoin ida ne’ebé iha valór tebes ba ita-nia umanidade. Lahó matan mós ita aprende serbisu, no halo interasaun ho ema seluk, ita labele halo buat ida mesak nune’e ita hasoru difikuldade sira hodi halo ita-nia rasik.” Dehan Vise Ministru Fortalesimentu Institusionál Saúde, José Magno

Governante ne’e salienta iha nasaun ida ne’e ema hamutuk 70% hasoru problema matan tanba moras matan. Iha Timor-Leste ita-nia maluk rihun ba rihun sei hasoru nafatin problema vizaun, ne’ebé tuir loloos 70% bele prevene.

Entertantu konjuntivitis no moras matan sira seluk dalaruma moras matan sira ne’e sai aat liu, tanba laiha diagnóstiku no tratamentu sedu asesu espesializadu ne’ebé limitadu. Atividade oftalmolójiku sira hala’o ona iha Timor-Leste.

Esplika liután parseiru sira ne’ebé apoiu ba programa ne’e hanesan “The Fred Hollows Foundation” The East Timor Eye Health, Recover Audit Contractors (RACs) nomos U.S. Agency for International Development (USAID). Hodi apoiu no fasilita ba ema difisiensia matan iha rai laran.

Reportajen : Nelfiano

Foto : Nelfiano

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *