FM Husu Investigasaun Kazu Terezinha Cardoso Kontinua Tuir Prosesu Legal

Dili, 09 Setembru 2026 (Media Democracia) – Fundasaun Mahein (FM) husu ba autoridade kompetente sira atu kontinua investigasaun kona-ba kazu Terezinha Cardoso iha Covalima, tuir prosesu legal ne’ebé aplika, ho objetivu atu estabelese faktus kompletu, identifika autór materiál no intelektuál, no lokaliza no rekupera vítima nia restu mortais.

Diretór Ezekutivu Fundasaun Mahein, Nelson Belo, hatete katak hafoin audiénsia interrogatóriu dahuluk ne’ebé hala’o durante loron rua no tolu fulan Setembru 2026, tribunál haruka detensaun, inklui prizaun preventiva, hasoru akuzadu na’in-haat, bazeia ba prova substansiál sira ne’ebé indika alegasaun envolvimentu iha omisídiu.

FM husu atu investigasaun kontinua tuir prosesu legal, inklui esforsu atu estabelese faktus kompletu, identifika autór materiál no intelektuál ruma, no lokaliza no rekupera vítima nia restu mortais,” dehan Nelson Belo ba jornalista sira iha konferénsia imprensa, Kuarta-feira ohin.

Kazu alegadu omisídiu sidadaun Terezinha Cardoso iha 24 Juñu 2026, iha Covalima, aumenta lista kazu sira ne’ebé relasiona ho alegasaun uza sala kilat no violénsia husi ajente seguransa estadu nian durante tinan barak.

Nune’e mós, iha 15 Agostu 2026, membru polísia ida alegadamente tiru mate joven mane ida iha Uatucarbau, Munisípiu Viqueque. Insidente hirak-ne’e kontinua sai preokupasaun públika, liuliu kona-ba uza forsa no responsabilidade ajente seguransa estadu nian.

Nelson Belo mós hatete katak iha 2018, ema na’in-tolu mate no na’in-haat kanek todan tanba tiruteiu ne’ebé membru polísia ida halo iha Kuluhun, Dili. Iha 2021, ema na’in-rua mate no ema ida seluk kanek todan iha Lahane.

“Iha Janeiru 2022, membru na’in-neen husi Unidade Polísia Marítima (UPM) iha Covalima envolve iha konfrontu ho ema sivíl sira, ne’ebé rezulta joven ida mate. Iha momentu ne’ebá, FM argumenta katak violénsia no indisiplina iha PNTL nia laran nu’udar problema sériu ne’ebé kontinua, ne’ebé ameasa la’ós de’it seguransa públika, maibé mós lejitimidade estadu nian,” nia realsa.

Aleinde ne’e, FM espresa preokupasaun kona-ba prosesu dixiplinár sira relasiona ho alegadu brutalidade ajente seguransa estadu nian, tanba seidauk iha evidénsia klaru kona-ba lisaun institusionál sira ne’ebé implementa atu prevene insidente hanesan ne’e iha futuru.

Nia hatete katak kazu Terezinha Cardoso hamosu pergunta no preokupasaun sériu iha públiku, liuliu tanba iha alegasaun katak ajente seguransa estadu nian envolve iha alegadu omisídiu ba sidadaun sivíl ida, enkuantu instituisaun estadu sira iha mandatu atu proteje vida no seguransa sidadaun sira.

“Ida-ne’e hamosu pergunta fundamentál sira kona-ba sirkunstánsia no motivu iha alegadu omisídiu nia kotuk, inklui tanbasá maka pesoál seguransa estadu nian bele envolve iha hahalok hanesan ne’e no fatór saida maka bele kontribui ba insidente ne’e,” nia haktuir.

Tuir FM, auzénsia vítima nia mate-isin ka restu mortais kria preokupasaun signifikativu kona-ba kompletu no kredibilidade investigasaun nian. Tanba ne’e, autoridade kompetente presiza estabelese ho klaru sirkunstánsia hotu ne’ebé hale’u dezaparesimentu no alegadu mate vítima.

Asuntu hirak-ne’e seidauk rezolve, no presiza investigasaun ne’ebé transparente, kredível no komprensiva, atu bele fornese resposta klaru ba família vítima nian no públiku Timor-Leste.

FM konsidera preokupasaun hirak-ne’e nu’udar xamada maka’as ba autoridade sira atu halo reforma abranjente iha setór seguransa Timor-Leste.

Kazu ne’e hatudu nesesidade urjente atu hametin salvaguarda sira hasoru abuzu autoridade no asegura katak instituisaun seguransa sira responsabiliza nafatin tuir lei no ba sidadaun sira ne’ebé sira iha mandatu atu proteje,” nia hatete.

Tanba ne’e, Fundasaun Mahein rekomenda:

Garante konkluzaun lalais, imparsiál no transparente ba prosesu investigasaun no judisiál kona-ba kazu 2026, tuir prosedimentu no lei ne’ebé aplikável.

Kontinua esforsu investigasaun legál hotu atu lokaliza no rekupera Terezinha Cardoso nia restu mortais.

Reve no, bainhira apropriadu, reativa kazu 2024 no estabelese kualkér responsabilidade dixiplinár ka kriminál liuhusi instituisaun kompetente sira.

Asegura katak operasaun seguransa iha komunidade fronteira sira kumpri padraun direitus umanus, rekizitu legál kona-ba uza forsa, no obrigasaun monitorizasaun no relatóriu ne’ebé efetivu.

Halo revizaun ka auditoria independente ba operasaun SNIE no UPF iha Covalima, inklui responsabilidade komandu, prosedimentu uza forsa no kumprimentu ba protokolu operasionál.

FM halo xamada solidariedade ba sosiedade sivíl, mídia, Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ), no reprezentante polítiku sira iha Parlamentu Nasionál atu akompaña ho didi’ak prosesu hirak-ne’e, atu nune’e verdade bele sai ba públiku no justisa bele la’o tuir lei no ordem iha Timor-Leste.

Jornalista: Estefánia Cardoso

Foto: Estefánia Cardoso

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *