Ezeraisiu Militár Parseiru Pasifika, Haforsa Kooperasaun no Seguransa Rejionál

Dili, 14 Agustu 2026 (Media Democracia)- Xefe Estudu Maior Jenerál Forsa Armada (XEMGFA) Tenente Jenerál Domingos Raul ‘Falur Rate Laek’, hateten, ezeraisiu militár Parseiru Pasifika (Pasific Partnership) ne’e importante ba FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) tanba atu hasae koñesimentu militár sira nian.

Ezeraisiu militár parseiru Pasífiku iha Timor-Leste hahú husi loron 13-26 fulan Agostu 2026 ne’ebé envolve husi militár komponente Navál nasaun lima hanesan Timor-Leste, Estadus Unidus Amérika, Nova Zelándia, Kanada no Alemaña.

Ezeraisiu  Parseiru Pasífiku  ne’e hala’o dala ualu ona iha Timor-Leste ne’ebé mak ho nia objetivu atu militár sira partilla esperiénsia ba malu hodi hasae koñesimentu, oinsá hamutuk hodi responde ba dezastre umanitaria, hamutuk garante seguransa rejionál.

“Parseria Pasífiku konstitui misaun asisténsia umanitária no preparasaun ba dezastre multinasionál anuál ne’ebé boot liu hala’o iha rejiaun Indo-Pasífiku. Tinan-tinan, misaun ida-ne’e halibur nasaun uma-na’in no parseiru sira iha esforsu koletivu atu hametin interoperabilidade rejionál no kapasidade sira resposta ba dezastre, enkuantu kontribui simultaneamente ba seguransa no estabilidade rejiaun nian no ba konsolidasaun amizade entre ita-nia povu.” Dehan Jenerál Falur iha Nia diskursu iha abertura serimónia ezeraisiu militár Pasific Partnership 2026 ne’ebé hala’o iha kampu demokrasia Dili, kinta (13/08)

Tanente Jenerál Falur hatete, ezeraisiu ida ne’e nu’udar servisu hamutuk, fahe koñesimentu, no aplika lisaun sira neʼebé aprende ona, iha konviksaun katak, hamutuk, mak garantia ba resposta ida neʼebé efetivu ba loron aban.

“Iha Timor-Leste, misaun ne’e tradús ba projetu enjeñaria no asaun sívika, asisténsia umanitária no ezersísiu resposta ba dezastre, inisiativa preparasaun médiku, no mós atividade komunitária no atuasaun muzikál, sai hanesan ezemplu.” Nia dehan

Nia haktuir, Timor-Leste, ho vokasaun nomós istória, uma ba dame nian, uma ba unidade nian, uma ba rekonsiliasaun, no uma amizade nian.

Ho espíritu ida-ne’e mak ita kontinua harii parseria sira ne’ebé iha kapasidade atu identifika no hatán ba dezafiu sira ne’ebé ita-nia rejiaun hasoru, entre sira-ne’e destaka mudansa klimátika, tufaun no fenómenu estremu sira seluk, nune’e mós dinámika estratéjika sira ne’ebé nia hahalok importante atu akompaña ho atensaun no prudénsia.” Nia afirma

Xefe Estadu Maior subliña, kooperasaun ne’ebé ita selebra ohin la’ós sukat de’it husi projetu sira ne’ebé remata ona ka ezersísiu sira ne’ebé hala’o ona, maibé liuliu husi konfiansa ne’ebé harii entre ita-nia Forsa Armada no entre ita-nia povu.

“Konfiansa ida-ne’e maka permite ita atu haree ba futuru ho serenidade no determinasaun.Tanba ne’e, ha’u aproveita oportunidade ida-ne’e atu espresa ha’u nia apresiasaun kle’an ba Estadus Unidus Amérika no nasaun parseiru sira hotu ba kompromisu no amizade ne’ebé hatudu durante dékada rua kooperasaun nian.” Nia afirma.

Nia tenik, ho ezeraisiu militár ida ne’e hein katak serimónia ida-ne’e marka, ho dignidade, inísiu ba kapítulu seluk iha parseria istórika ida-ne’e.

Iha fatin hanesan Enkarregadu Negósiu Estadu Unidus Amérika Bruce Begnell hateten, iha Timor-Leste, hatete, pesoál sira Parseria Pasífika nian sei serbisu hamutuk ho Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), espesialistas Timoroan sira, no organizasaun la’ós lukrativu sira hodi troka koñesimentu,

Hasa’e komprensaun mútua, no hametin reziliénsia no kapasidade ne’ebé fahe ba malu hodi responde ba dezastre sira, parseria Pasífika reflete Amérika nia kompromisu tempu naruk ba Timor-Leste no Timoroan sira.” Dehan Bruce Begnell

Nia dehan, tinan ida-ne’e, sente orgullu serbisu hamutuk ho ministérius oioin iha Governu Timor-Leste hodi eleva servisu médiku profisionál no hametin kapasidade jestaun dezastre.

Ami sente onradu halo parseria ho omólogu Timoroan sira iha governu laran, setór privadu, no sosiedade sivíl hodi avansa governu nia prioridade prinsipál sira. Hamutuk, ita hametin Timor-Leste nia kapasidade atu fó resposta ba dezastres, fornese servisu esensiál sira, no hadi’ak kualidade moris ba komunidade sira iha nasaun ne’e. Misaun ida-ne’e hatudu katak ami-nia parseria ne’ebé la’o daudaun ho Timor-Leste hari’i atu metin ba tempu naruk.” Nia hatete

Iha fatin hanesan Komandante Logictic Western Pasific Kontra-Almirante Aaron Jesse Lamon Taylor, dehan, Misaun Parseria Pasífika 2026 ne’ebé lidera husi Navál Estadus Unidus Amérika fila-fali mai Dili iha loron 13-26 Agostu, hodi marka misaun ne’e nia vizita ba dala ualu mai iha nasaun ne’e.

Misaun tinan ida-ne’e halibur membru militár sira husi Timor-Leste, Kanadá, Alemaña, Nova Zelándia, no Estadus Unidus Amérika hodi hametin interoperabilidade rejionál, hasa’e kapasidades preparasaun hasoru dezastre, no aprofunda parseria sira iha Indo-Pasífiku laran tomak.

Ida-ne’e mós destaka Timor-Leste nia adezaun foin lalais iha Outubru 2025 nu’udar membru foun liu husi Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN), Parseria Pasífika hatudu saida maka nasaun sira bele realiza bainhira ita investe ba iha relasaun sira molok dezastres akontese.” dehan Kontra-Almirante Taylor.

Ami-nia retornu mai Timor-Leste ba edisaun dala ualu ne’e reflete amizade liu dékada rua hari’i bazeia ba respeitu malu no fahe esperiénsias. Kada interkámbiu durante misaun nia parajen fó oportunidade atu aprende ba malu, hametin ita-nia prontidaun koletiva, no hari’i konfiansa ne’ebé presiza atu responde hamutuk bainhira ita-nia nasaun sira presiza tebes ita.” Nia dehan.

Entratantu iha ezeraisiu Parseiru Pasífiku liuhusi forsa Navál EUA nia Navál Seabees, husi Naval Mobile Construction Battalion Five no Amphibious Construction Battalion One, sei serbisu hamutuk ho badaen Timoroan sira hodi konstrui edifisiu eskola foun ho sala rua iha eskola primária Ensinu Baziku Filial (EBF) Mota Ulun, hamutuk ho renovasaun ba sala-de-aula no hadi’a instalasaun sira iha EBF ne’e.

Profisionál médiku sira sei hala’o troka koñesimentu iha optometria, odontologia, no reabilitasaun. Espesialista sira jestaun dezastre nian sei lidera avaliasaun armajen loron barak nian, ezersísiu simulasaun nian, no eventu rua husi Autoridade Protesaun Sivíl nian. Banda Pacific Partnership mós sei hala’o atuasaun iha Universidade da Paz (UNPAZ), Timor Plaza Night Market, no eskola lokál sira.

Liuhusi kolaborasaun ho omólogu lokál sira, Parseria Pasífika hari’i kapasidade ba tempu naruk, reziliénsia, no preparasaun hasoru dezastre dura liután maske misaun ne’e halo-hotu ona.

Estadu Unidus Amérika nia resposta ba tsunami iha Oseanu Índiku iha tinan 2004, Parseria Pasífika sai hanesan misaun asisténsia umanitária multinasionál no preparasaun hasoru dezastre halo tinan-tinan ne’ebé boot liu husi Mariña E.U.A. iha Indo-Pasífiku, foku ba kooperasaun médiku, enjeñaria, jestaun ba dezastre, no divulgasaun ba komunidade.

Reportajen : Estefania Cardoso

Foto : Estefania Cardoso

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *