INFPM Garante Reazente ba Laboratóriu Nasionál Sei Disponivel Iha Tempu Badak

Dili, 11 Novembru 2026 (Média Democracia) – Institutu Nasionál Farmásia, Produtu no Medisina (INFPM) asegura katak problema falta reazente (stock out) iha Laboratóriu Nasionál sei rezolve iha tempu badak, tanba kontainer haat ne’ebé kontein sasán médiku no reazente tama ona iha Portu Tibar. Sasán hirak-ne’e sei distribui ba Laboratóriu Nasionál, Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) no fasilidade saúde sira seluk iha Timor-Leste.

Diretora Ezekutiva INFPM, Paulina Mendonça, hatete  kontainer haat ne’ebé lori ai-moruk no materiál konsumível, inklui reazente ba teste laboratóriu, tama ona iha Portu Tibar no agora daudaun hein prosesu alfândega atu bele lori ba armaze sentrál.

“Agora dadaun, kontainer rua ne’ebé lori ai-moruk tama ona, no kontainer rua seluk lori materiál konsumível no reazente. Iha loron 16 Novembru, sasán hirak-ne’e sei tama hotu. Balun sei iha Portu Tibar tanba agora daudaun prosesu alfândega hela. Bainhira prosesu aprovasaun remata, foin bele hasai sasán hirak-ne’e,” dehan Diretora Ezekutiva INFPM, Paulina Mendonça, ba jornalista sira iha nia knaar-fatin, kuarta-feira (11/11).

Nia esplika  sasán hirak-ne’e bainhira to’o iha armaze sentrál, INFPM sei halo distribuisaun ba ospitál munisipál, ospitál referál no HNGV, hodi responde ba nesesidade medikamentu no reazente iha fasilidade saúde sira.

“Bainhira sasán sira tama iha armaze sentrál, ami tenke distribui ba ospitál munisipál no ospitál referál sira, inklui HNGV,” nia dehan.

Relasiona ho nesesidade reazente ba vaga kareira espesializada iha HNGV, Paulina hatete katak INFPM halo ona prosesu kompras tuir lista kuantifikasaun no planu ne’ebé HNGV aprezenta

Nia afirma INFPM kontinua buka solusaun atu garante reazente disponivel, inklui liuhosi rekolla reazente husi munisípiu sira ne’ebé seidauk uza, hodi evita sasán hirak-ne’e nia prazu validade atu remata (expiry date).

“INFPM halo kompras tuir lista kuantifikasaun no planu ne’ebé HNGV aprezenta. Ami mós buka reazente husi munisípiu sira ne’ebé seidauk uza, atu evita sasán hirak-ne’e nia prazu validade atu remata. Ida-ne’e parte husi esforsu atu responde ba nesesidade Laboratóriu Nasionál,” nia esplika.

Paulina mós hatete, tuir dadus INFPM, disponibilidade ai-moruk agora daudaun atinji 79%, enkuantu stock out hamutuk 21%. Nia afirma katak sasán ne’ebé tama ona iha Portu Tibar sei ajuda hadi’a situasaun stock iha fasilidade saúde sira.

“Stock ai-moruk ne’ebé disponivel hamutuk 79%, enkuantu stock out 21%. Ba kategoria vital, disponibilidade hamutuk 18%, esensiál 17% no nesesáriu 37%,” nia haktuir.

Antes ne’e, Diretór-Jerál Laboratóriu Nasionál, Mario Coelho, mós konfirma katak Laboratóriu Nasionál enfrenta hela falta reazente ba teste raan, liuliu iha área kimika no hematolojia.

Maski nune’e, Laboratóriu Nasionál halo ona komunikasaun ho Servisu Saúde Munisípiu Ermera no Hospitál Referál Maubisse atu hetan apoiu reazente hodi realiza teste ba kandidatu sira ne’ebé tuir prosesu rekrutamentu ba vaga kareira espesializada iha HNGV.

“Los duni, reazente ne’ebé ita uza atu halo teste raan iha área kimika no hematolojia enfrenta hela stock out. Maibé, liuhosi komunikasaun ho ospitál referál no sentru saúde sira, ami konsege rekolla reazente hamutuk 400, ne’ebé 200 mai husi Ermera no 200 seluk husi Hospitál Referál Maubisse,” dehan Mario Coelho ba jornalista sira iha nia knaar-fatin, tersa-feira (10/11).

Nia esplika reazente hamutuk 400 ne’e seidauk sufisiente atu responde ba nesesidade teste kandidatu sira ne’ebé aplika ba vaga kareira espesializada iha HNGV, ne’ebé númeru kandidatu kuaze to’o ema na’in 2.000.

“Haree husi númeru kandidatu sira ne’ebé aplika ba vaga iha HNGV, reazente hamutuk 400 ne’e seidauk sufisiente. Tanba ne’e, ami kontinua buka apoiu husi ospitál referál, sentru saúde no sentru internamentu sira iha territóriu Timor-Leste, liuliu iha fatin sira ne’ebé iha reazente ne’ebé seidauk uza,” nia dehan.

Mario haktuir Laboratóriu Nasionál halo ona pedidu ba INFPM atu sosa reazente ne’ebé falta, no prosesu kompras la’o hela. Nia hein katak iha loron hirak nia laran, reazente ne’ebé husu sei bele to’o, tuir prosesu kompras no transporte ne’ebé INFPM hala’o.

Iha sorin seluk, Ministra Saúde, Eliá Amaral, hatete katak Ministériu Saúde aloka ona orsamentu ne’ebé liu US$1 millaun ba nesesidade reazente, hodi garante atendimentu teste laboratóriu ba populasaun.

“Ita haree katak reazente ne’ebé utiliza atu atende populasaun iha servisu laboratóriu nia folin liu US$1 millaun. Sasán hirak-ne’e mak profisionál saúde sira uza atu presta atendimentu iha Hospitál Nasionál Guido Valadares,” dehan Ministra Saúde, Eliá Amaral.

Reportajen: Octaviana da Costa

Foto: Octaviana da Costa

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *