Judicial Sistem Program Monitoring Realiza Komunikadu Imprensa Kona-ba Aktus Deputadu/a Sira Iha Uma Fukun Parlamentu Nasionál

Dili, 27 fevereiru 2025 (Média Democracia) – JSMP kondena maka’as atitude violentu deputadu sira tanba konstitui violasaun sériu ba devér deputadu sira nian tuir Rejimentu Parlamentu no insultu boot ba dignidade uma fukun Parlamentu Nasionál, komunikadu imprensa ne’e hala’o iha kuarta feira semana ne’e

Iha komunikadu imprensa Diretora Ezekutiva Ana Paula Marçal JSMP kondena maka’as no lamenta tebes ho komportamentu ka atitude violentu deputadu sira, tanba atitude ka komportamentu ne’e nu’udar insultu boot ba dignidade uma fukun Parlamentu Nasionál no nu’udar violasaun sériu ba devér deputadu sira nian tuir Rejimentu Parlamentu nian.

Parlamentu Nasionál nu’udar órgaun soberanu ne’ebé reprezenta sidadaun Timor-oan hotu-hotu hodi ezerse podér lejislativu, fiskalizasaun no foti desizaun polítika tuir artigu 92 Konstituisaun nian. Tanba ne’e, kualkér asaun, atitude ka espresaun no deklarasaun polítika deputadu sira tenke asegura kumprimentu ba Rejimentu hodi hatudu respeitu no dignifika Parlamentu Nasionál.

“Deputadu sira tenke konsiente katak PN nu’udar segundu órgaun soberanu no PN la idéntiku ho estrada públiku iha li’ur ne’ebá, la hanesan ho merkadu ka supermerkadu, ka espasu públiku sira ne’ebé la iha sistema no mekanizmu atu kontrola. Tanba ne’e, JSMP kondena maka’as kualkér atitude violentu no espresaun polítika ka deklarasaun polítika ho karatér ofensiva, insultu no ‘tolok’ iha uma fukun Parlamentu Nasional (PN).” Dehan Sra. Ana Paula Marçal, Diretora Ezekutiva JSMP

Normalmente deputadu sira ezerse sira nia kna’ar bazeia ba norma Konstitusionál, Rejimentu Parlamentu no lei relevante sira ne’ebé regula sira no bainhira iha objesaun ka kontestasaun ruma tenke sujeita através mekanizmu própriu tuir rejimentu, la’ós liuhusi dalan violénsia.

Atitude violentu no ofensivu sira hanesan ne’e, hatudu katak deputadu sira viola sira-nia Rejimentu Parlamentu nian rasik, liuliu devér deputadu sira-nian ne’ebé hatuur ho klaru iha provizaun pontu 2) Artigu 10 Rejimentu Parlamentu nian hodi hasai kazaku, akuza malu, so’e lia ba malu, hakilar malu, no jestu polítika síniku to’o hasai liafuan ho karáter ofensiva, insultu no ‘tolok’ iha uma fukun Parlamentu Nasionál . Ida-ne’e, la hatudu kualidade hanesan membru órgaun soberanu ida ne’ebé hetan lejitimidade husi povu no reprezenta povu hodi bele foti desizaun polítika ho interese nasionál hodi rezolve problema sira povu no nasaun nian.

“Atitude sira hanesan ne’e, JSMP observa katak la’ós foin primeira-ves ka foin mak akontese maibé dalabarak ona akontese hanesan ne’e. Lia-fuan ofensiva sira ne’ebé deputadu sira ne’e uza hodi ataka malu mak hanesan, (Karallu o hakarak saida, O keta koko hodi hasoru ha’u, o nia kakutak ne’e kakutak intupidu duni, kakutak mamuk ida, O ne’e saida no saida fali, O hakahrak saida? O mós hakarak saida.” Observa Diretora Ezekutiva JSMP

Dala ida tan, atitude sira ne’e lamentável tebes-tebes, tanba tuir loloos deputadu sira ne’ebé tuur iha Uma Fukun Parlamentu Nasionál aproveita fasilidade no rekursu Estadu nian, hala’o kna’ar tuir Rejimentu Parlamentu nian atu halo ezersísiu (fera-ulun) hodi buka solusaun atu rezolve problema povu nian, la’ós ba hakilar malu no ofende malu de’it.

Komportamentu ka atitude hirak ne’e, la saudável ba nasaun no la justu ba povu, ofende tebes konsiénsia públiku nian no hatun digninade Uma Fukun Parlamentu Nasionál nian tanba nu’udar reprezentante povu tenke kumpri devér sira ne’ebé hatuur iha lei no halo norma étika tuir lisan povu Timor nian.

Bazeia ba preokupasaun sira iha leten, JSMP rekomenda ba iha Parlamentu Nasionál atu bele estabelese Komisaun Étika no Dixiplinár hodi halo xamada atensaun ba deputadu sira ne’ebé la hala’o sira nia kna’ar tuir Rejimentu Parlamentu nian.

Judicial Sistem Program Monitoring (JSMP) mós husu ba Partidu Polítika sira ne’ebé nomea nia membru ka kuadru ba reprezenta povu iha Parlamentu Nasionál atu bele halo xamada atensaun no to’o ultimatum mak tenke troka ho kuadru polítiku seluk ne’ebé bele hatudu duni respeitu no dignifika Parlamentu Nasionál no Povu Timor tomak.

Reportajen : Domingas

Foto : Media Officer JSMP

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *