Dili, 17 Maiu 2025 (Média Democracia) – Sosiedade Sivíl HAK hala’o komunikadu imprensa relasiona ho indultu ba rekluzu sira iha ambitu komemorasaun loron restaurasaun independensia 20 de Maiu 2025.
Iha konferensia ne’e husi Vise-Diretor HAK Antonino Delimas hateten, normalmente tinan-tinan iha komemorasaun loron nasional 20 Maiu no 28 Novembru, Prezidente Republika ho nia kompetensia prerogativa fó indultu ka fó perdaun ba rekluzu sira ne’ebé komplementa ka kumpri ona dever legal penalizasaun hanesan kumpri ona pena 1/3 (um tersu) durante iha prizaun.
“Bazeia ba Konstituisaun RDTL iha artigu 85 alinea I, defini klaramente Prezidente Republika nia kompetensia eskluzivu atu fó indultu ka hamenus sentensa ba rekluzu sira hafoin simu relatoriu husi parte kompetente.“ Indultu no hamenus kastigu haktuir mós iha lei sira seluk hanesan, iha Dekretu Lei numeru 19/2009 kodigu penal no Lei númeru 20/2023 prosedimentus atu fó indultu ka komutasaun da pena ba rekluzu sira.“ Dehan Vise-Diretor HAK Antonino Delimas iha konferensia
Nia hatutan bazeia ba informasaun, ba tinan ida ne’e, Ministeriu Justisa rekomenda ona rekluzu nain 38 ba nai Prezidente Repúblika hodi haree no tetu molok fó indultu. HAK fiar tebes desizaun ida ne’e justu prudente duni ba sira hirak ne’ebé merese, nesesita no bazeadu ba lei duni atu hetan direitu ba indultu.
“Atu indultu no komutasaun pena ne’e presiza ezerse ho konformidade ho objetivu estadu nian hodi garante no promove direitu fundamental sira, ema nia liberdade no norma sira lei nian (rule of law). Tanba Estadu iha obrigasaun atu fó protesaun efetivamente ba nia emar sira, mantein lei ho orden hodi garante ema hotu nia seguridade no moris hakmatek. Ita hein katak prosesu tomak ba indultu/perdaun tenke justu no transparante, kriteria sira presijamente aplika igual ka hanesan ba ema hotu.“ Hatutan Vise-Diretor HAK
Relasiona ho realizasaun indultu, tuir monitorizasaun HAK nian, deskobre katak iha ema balun ne’ebé katuas ou tama ona terseira idade, balu moras komplikadu, balu konfesa katak hetan ona 50/60 no balun hetan ona metade de pena balu fen-la’en tama hotu prizaun no oan sira abandonadu iha tinan naruk, balu la serteza ho nia kazu no la hetan vizita husi nia defensor. Dala ruma rekluzu sira ho estatutu hanesan mensionadu ne’e ladún hetan konsiderasaun hodi prenxe rekezitu ou kritériu prinsipál sira ba hetan indultu.
Bazeia ba hanoin sira iha leten, Asosiasaun HAK hato’o rekomendasaun ba Prezidenti Repúblika:
- Atu fó indultu no komutasaun pena ba rekluzu hirak ne’ebé merese no nesesita duni tuir mekanismu legal no umanidade, nune’e bele asegura promove direitu fundamental, liberdade no norma lei sira (rule of law) iha Estadu Demokratiku.
- Bazeia ba rekomendasaun ne’ebé hato’o husi Ministériu Justisa ba hetan indultu iha tinan ida ne’e inklui mós naran Eis Padre Richard Dasbach, tuir HAK nia observasaun seidauk kumpre metade de pena, tanba Eis Padre kondenadu ba tinan 12 no foin kumpri tinan 3 iha prizaun.
Ho nune’e ba Padre Dasbach seidauk bele hetan indultu maibé bele hamenus tinan penalidade nian, atu nune’e bele asegura katak ema hotu hanesan iha lei nia oin.
Reportajen : Konferensia Imprensa HAK
Foto : Domingas