Dili 11 Outubru 2024 (Media Democracia)- Sentru Saúde matan iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) durante ne’e hahú husi fulan Janeiru to’o Setembru rejistu pasiente matan hamutuk 9 Mill ital na’in 15 halo hela transferensia ba rai li’ur no 10 dadaun ne’e pendenti hela.
Tuir Xefe Departamentu Sentru Saúde Matan Hospitál Nasionál Guido Valadares, Valentino A.do E. Santos, hateten hahú husi fulan Janeiru to’o mai Setembru tinan ne’e pasiente sira ne’ebé mai halo tratamentu kona-ba saúde matan kuaze 9 Mill ital no na’in 15 halo transferensia ba rai li’ur hodi halo tratamentu no na’in 10 pendenti hela iha Timor-Leste.
“Pasiente sira ne’ebé durante halo tratamentu iha sentru saúde matan Hospitál Nasionál Guido Valadares, kuaze 9 Mill ital no ita refere ba rai liur, husi Janeiru to’o agora na’in 15 pasiente ho kustu ne’ebé bo’ot tebes, daudaun ne’e pasiente na’in 10 sei pendenti hela tanba ita nia ospitais iha rai liur ita seidauk selu dividas, ne’ebé na’in sanulu sei pendenti hela.” Dehan Valentino A.do E.Santo ba Jornalista sira iha Palásiu Nober Lahane, Kinta,(10/10).
Nia hatutan pasiente sira ne’ebé haruka ba rai liur tanba moras matan hodi halo tratamentu importante kada semana tenke halo aprezentasaun ba junta médiku nian oinsá bele haruka pasiente ba rai liur.
“Pasiente sira ne’e ita refere ba nasaun sira seluk tanba ho kondisaun moras matan nomos ita sempre refere kada semana-semana tenke halo aprezentasaun ba junta médiku atu haruka pasiente sira ne’e ba halo tratamentu iha rai liur.” Dehan nia
Nia salienta liután katak kada semana dala ruma halo transferénsia ba pasiente sira na’in rua ka na’in haat ba iha nasaun Singapura no Malasia ne’ebé ho kustu boot tebes tanba atu salva pasiente sira.
“Pasiente sira ne’ebé haruka ba halo tratamentu iha rai liur kada ema ida bele hetan to’o $30 Mill, karik pasiente ne’e hela iha ospitál durante semana ida ka fulan ida nia laran ne’e sempre gastu osamentu ho montante ne’ebé boot.” Nia afirma
Nia hatutan kauza husi moras matan ne’e mak ema bolu ho naran retinopatika no diabetika, tanba iha ne’e laiha ekipamentu espesifiku tanba ida ne’e daudaun buka hela dalan iha tinan oin bele tau mós iha planu.
“Kazu sira ne’ebé iha mak ita refere maioria bolu naran retinopatika no diabetika, tanba ita la iha ekipamentu ne’ebé espesifiku daudaun ne’e ita tenke buka meius tau planu ba osamentu tinan 2025 tanba proposta ne’e tama ona ba iha Hospitál Nasionál Guido Valadares, fiar katak iha 2025 bele responde nune’e hodi hamenus moras refere.” Nia hatutan.
Nia haktuir pasiente sira ne’ebé hetan moras matan maioria ho idade 20 ba leten no iha mós 60 tanba sira iha problema katarata ka refraksaun erru inklui mós labarik kiik sira.
“Pasiente sira ho idade médiku, hanesan 20 too 40 nomos sira ne’ebé ho idade 60 ba Leten, maibé ho problema katarata ka refrakasaun erru sira problema la utiliza oklu, kuandu idade ba leten sira presiza oklu atu hakerek, lee no buat seluk tan, tanba ne’e labarik mós iha kategoria ho refrakasaun erru.” Nia haktuir.
Nia informa dala ruma estudante sira ba eskola problema ho valór entau profesór no inan-aman sira baku maibé agora halo hela idetifika ba labarik sira ne’ebé problema ho matan.
“Valór la di’ak profesór no inan-aman baku, maibé ita tenke halo peskiza mós ba eskola sira atu idetifika labarik sira ne’ebé problema matan bele trata sedu, kauza husi moras matan ne’e multifaktorial, bele mós hanesan ohin katrata, bele mós husi retinopatika no diabetika, bele kauza ita nia vida, liu-liu ba labarik ki’ik.” Nia informa.
Esplika liután katak labarik sira ne’ebé inan-aman fó sasán elektronika ba sira uza hanesna laptop komputadór, telefone no buat seluk tan tanba sira la uza protesaun antiredasaun ba sira nia matan. Aleinde ne’e husu mós ba parte hotu tenke evita oan sira husi eletronika nune’e bele redus problema matan ne’ebé efeitu husi tenknolojia.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano