Dili, 23 Abril 2025 (Média Democracia) – Mariana de Deus ho idade (48) husi Munisipiu Ermera daudaun ne’e hela iha Tasi-tolu bairu Karantina, moris hanesan negosiante, loron-loron sempre halo atividade negósiu ki’ik iha dalan ninin hodi responde ba nesesidade familia.
Tuir negosiante Mariana de Deus hateten, durante tinan barak nia laran moris hanesan ema negosiante hodi halo atividade negosiu ki’ik hanesan fa’an sigaru, pulsa, bee agua, no pop mie, nune’e bele hetan osan ituan hodi sustenta ba nesesidade loron-loron nian no haruka oan sira ba iha nivel universitariu.
“Osan ne’ebé durante ne’e ha’u lori halo negósiu ki’ik ne’e fofoun uza osan 100 dolar desde iha tinan 2015, hodi hola sasan nesesidade bazika nian hodi fa’an iha uma, maibé haree ba sasan hirak ne’e ladun folin tanba ema barak mak halo keos ki’ik hodi buka osan. Entaun ha’u iha planu haruka ha’u nia kaben halo tia karosa ida hodi tau sasan lori ba fa’an iha estrada ninin ne’ebé besik mós eskola primaria Tasi-tolu.” Dehan Mariana de Deus
Nia hatutan tan katak sigaru no pulsa ne’ebé kada loron ema hola to’o $15.00 lae $20 dolar maibé haree mós sorte ema ida-idak nian, tanba iha ema barak mak fa’an sasan iha dalan ninin buka osan hodi sustenta ba presiza nian.
“Maske ema barak mak lori sasan mai fa’an iha dalan ninin maibé ha’u nafatin esforsu-aan hodi kompete ho ema seluk koko sorte ida-idak nian se mak iha sorte no book-aan lais liu entaun loron tomak ida bele hetan to’o 20 dolar liu, se mak sorte laiha entaun sasan folin la to’o 15 dolar, tanba iha ne’e ema halo negósiu ki’ik barak tebes, entaun dadersan ha’u tenke hader sedu prepara ho hahan meudia nian lori ba han iha ne’eba depois kontinua fa’an sasan to’o tuku lima kalan mak foin fila ba uma.” Dehan nia
Nia salienta liután maske duran ne’e halo negósiu hetan osan ho rendimentu ne’ebé ki’ik maibé ida ne’e la sai problema, naran katak hetan netik osan ituan hodi sustenta ba presiza loron-loron nian no haree oan sira nia eskola.
“Ha’u iha oan mane na’in rua no feto na’in tolu daudaun ne’e oan mane na’in rua labele kontinua ba estudu iha nivel universitariu, tanba osan laiha nune’e deside hapara sira nia estudu bainhira remata sekundariu, maibé oan feto na’in rua mak daudaun ne’e hala’o hela estudu iha sekundariu no na’in ida iha pre-sekundariu, ba oin sei haruka oan sira ba estudu iha nivel universitariu, fiar katak liuhusi negosiu ki’ik ida ne’e bele fasilita oan sira ba estudu.” Hatutan nia
Nia afirma durante ne’e kria negósiu ki’ik hetan osan ho rendimentu ne’ebé naton maibé koko nafatin halo negósiu ida ne’e ba oin hakarak hatama fila-fali oan sira ba kontinua eskola iha nivél universitariu, tanba futuru ba oan sira nian importante tebes.
Esplika kle’an liután katak Marian sai hanesan negosiante hodi buka osan liuhusi prosesu oioin maibé nia nafatin esforsu-aan kria negosiu ki’ik hanesan fa’an sasan iha dadaln ninin, maske kada loron hetan rendimentu ne’ebé ki’ik maibé bele fasilita ba nesesidade, ba oin sei haruka oan sira ba estuda iha nivel universitariu.
Reportajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano
