Dili, 11 Jullu 2026 (Media Democracia)- Vise Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Maijór Jenerál, Calistro dos Santos ‘Coliati’ dehan povu tomak akompaña situasaun ne’ebé agora lao iha rai laran, Krime oi-oin mosu sai reflesaun ida, liliu ba ukun na’in sira.
“Tanba ukun aan la mai hanesan bandeza, independénsia ne’e produtu koletivu ida husi povu, atu bele konkista nia liberdade atu nune’e nia bele konstrui nia aan.” Dehan Vise Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Major Jeneral ‘Coliati’ ba jornalista sira iha Quartel Jeneral Fatuhada, Kuarta ne’e (10/07)
Majór Coliati hatete, Povu ida livre independente ne’ebe presija prinsipiu demokrasia no prinsipiu valores direitus umanus. Maibé iha faze konstrusaun dos estadu dezafiu nee oioin, dezafiu ida mak ohin loron ita hasoru iha ita nia rai neebe mak ita haree krime oioin no krime sira nee mosu tanba saida, tanba ema neebe ukun ita nia rai.
Nia dehan nu’udar militar nomós ema ne’ebé mai husi rezisténsia, oitoan ka barak kontribui iha kontribuisaun ba rai ida ne’e.
“Ha’u sente laran moras kuandu haree ita nia rai sai tiha hanesan fatin ba merkadu negru, saida mak merkadu negru buat neebe hau aprende iha baze de apoiu.” Nia afirma
Vise Xefe Estadu Maior ne’e dehan, Ita nia rai sai tiha baze ba atividades ilegal oioin, ida fila fali ba ema neebe ukun rai ida nee la hatene tanba lei mak fraku ou lei iha maibé ita mak la respeita lei tanba nee mak hodi hamosu buat sira hanesan nee.
Nia realsa, povu mak tenke sente atu bele hetan paz estabilidade seguransa iha ita nia rai nee la depende ba forsa armadas ho forsa polisia nee povu tomak.
Coliati mós apelu ba povu timor-leste tomak ba ema kiik no boot atu matan moris no nekn na’in hodi haree situasaun neebe akontese iha rai laran.
“Ajuda ita nia forsa seguransa sira atravez informasoes kuandu ita boot sira haree suspeita atividades ruma iha sosiedade iha kanua iha bairo depois lalais informa ba ita nia forsa no seguransa sira atu nunee sira halo atua lalais.” Nia haktuir
Nia parte afirma, Dadaun nee mos ita haree sidadaun sira nia prezensa ho viza turista mais maibé iha azensia balu legal no estadu fo fiar trata sira nia viza hodi hetan viza trabalho.
“No sira aproveita viza turista hodi hetan viza trabalho, aktu ida nee ita dehan katak, ajente estadu, ajente neebe servi intrese nasional hanesan funsionariu iha setor sira nee, sira neebe fasilita ida nee mak ita bolu kriminozus ou oportunista kriminozus ita labele husi kriminozus husu iha ita nia rai.” Nia adianta
Maijór jenerál ne’e mós hatete, iha nasaun iha apareru rua atu kombate kriminozu sira nee se deit, tanba nee mak nasaun iha forsa rua polisia no forsa armadas ida.
“Ida nee atu bele grantia estabilidade atu grantia seguransa atu nunee ita nia estadu ita nia governu bele iha oportunidade atu halo dezenvolvimentu hodi servi intrese nasaun nian.” Nia haktuir
Nia salienta, Ba kriminozu sira lei tenke funsiona ba timor oan sira neebe envolve iha aktus kriminozu sira nee labele haluha katak, timor-leste iha apareru rua forsa armadas no polisia.
“Ne’ebe labele hanoin katak, timor-leste hanesan jakarta, Dili nee hanesan aldeia oan ida neebe ita boot sira nia atividade sira neebe suba-subwr iha bairu laran nee lafasil atu halao imi nia atividade konforme imi nia hakarak, iha neeba polisia iha neeba asente sekretu iha neeba.” Nia haktuir
Vise Xefe estadu Maior F-FDTL, apela ba timor oan sira atu buka osan ho no buka moris tuie dalan loos no legal.
“Tenke respeita valoriza ba ema sira neebe fo sira nia vida hodi hari nasaun ida nee, tanba nee maluk sira neebe atu halao sira nia moris nee iha liberdade tomak maibé dentru da responsabilidade labele halo atividade sira nee konforme imi nia hakarak liu-liu ba atividade ilegais, atividades sira neebe lori timor-leste sai fali estadu kriminozu ida.” Nia hakotu
Reortajen: Estajiariu Lourenço
Foto: Estefania
