Dili, 17 Jullu 2026 (Media Democracia)- Diretór Ezekutivu Servisu Migrasaun Komisáriu Asistente Polísia Jorge Monteiro hatete, sidadaun estranjeiru na’in 100 resin ne’ebé DSIK detein no asegura ba kazu Scaming Online Call Centre iha área Tibar, Ulmera, Manleuna, Fomentu no Kampung Baru ne’e sira nia Viza ho Pasaporte iha (Kompletu).
“Relasiona ho operasaun ne’ebé atua ne’ebé ke ita-nia instituisaun seguransa estadu nian hanesan PNTL no PCIC hala’o ne’ebé ke konsege deteta konsege hala’o kapturasaun i konsege deteta informasaun katak sidadaun sira ne’e laiha dokumentu legál ne’ebé ke iha sira-nia liman.” Diretór Servisu Migrasaun Komisáriu Asistente Polísia Jorge Monteiro hateten liuhusi Konferensia Impresa ne’ebé hala’o iha Ministeriu Interiór Vila Verde kinta ne’e (16/07).
Diretór Ezekutivu hateten, sidadaun hotu-hotu husi nasaun ne’ebé de’it ne’ebé ke tama legalmente iha territóriu nasionál Timor-Leste liuhusi pontu fronteira sira ne’e sira iha dokumentos viajen hanesan Pasaporte ne’e sempre iha.
Komisáriu Asistente ne’e dehan, sidadaun balun ne’e SM seidauk identifika katak iha empreza mak kaer sira-nia Pasaporte.
“Ha’u hakarak hateten katak sira nia Pasporte dokumentu legál, sira nia Pasaporte ne’e iha klaru ke laiha sira-nia liman.Ha’u fiar, ha’u garante katak sira tama iha territóriu nasionál Timor-Leste ne’e sira nia Pasaporte ne’e iha sira atus ida resin ne’ebé ke kaptura ne’e sira nia Pasaporte iha.” Nia afirma.
Nia adianta katak, Servisu Migrasaun labele seidauk bele identifika sidadaun hirak ne’e nia pasaporte iha sira nia liman ka iha kompañia nia liman.
“Mas ita seidauk bele identifika sira nia Pasaporte ne’e iha ema individu nia liman ka iha kompañia nia liman ida ne’e mak ita seidauk konsege identifika. Mas buat ne’ebé ha’u garante ne’e sira tama iha territóriu nasionál Timor-Leste ne’e ho dokumentu legál hanesan pasaporte ne’e sempre iha.” nia adianta.
Nia esplika, agora dala ruma mosu pergunta tuir mai tanba saida mak sira tama iha territóriu nasionál Timor-Leste ne’e sira nia Pasaporte ne’e iha fali ema individu ka iha fali kompania ka iha fali ajensia sira, tanba saida?
“Ha’u hakarak hateten ba ita boot sira katak ita-nia servisu ne’e integradu. Ita nia Estadu ne’e ne’e fo lisensa ba iha kompania sira ba iha ajensia sira lisensa legál hodi trata dokumentu estranjeiru nian ne’ebé ke tama iha territóriu nasionál Timor-Leste”, nia esplika.
Jorge monteiru informa, kestaun sira ne’e mosu la’ós broker maibé ida ne’e mak situasaun real.
“Ha’u bele dehan iha broker sira nia liman ha’u dehan de’it ajensia ou kompania tanba ajensia ou kompania ne’ebé ke trata dokumentu ema estranjeiru ne’ebé ke tama iha territóriu nasionál Timor-Leste ajensia ne’ebé ke legal i rejistradu iha parte SERVE nian.” Dehan Nia
Tanba ne’e nia oarte hakarak hatete katak sidadaun sira ne’e tama iha territóriu nasionál Timor-Leste ne’e ha’u garante katak sira tama ho dokumentos viajen estranjeiru hanesan pasaporte.
Monteiro dehan, kuandu polísia ba kaer sidadaun sira ne’e mak sira-noa Pasaporte laiha sira nia liman ida ne’e mak kna’ar no responsabilidade autoridade seguransa nian hodi buka no hatene sira (sidadaun) sira ne’e nia Pasporte ne’e iha ema individu nia liman ka ajensia ou kompania nia liman.
Diretór Ezekutivu ne’e resposta ba Suspeitu ne’ebé suspeitadu envolve iha kazu scaming online ne’ebé mak Tribunál nia desizaun sai ona ba sir katak aplikasaun Termu Identidade Rezidensia no Aprezentasaun Periodika ne’e la autoriza sai husi territóriu nasionál.
“Relasiona ho sidaun estranjeiru ne’ebé ke envolve ka suspeita iha scaming call center, sidaun sira ne’ebé ke prosesu identikasaun nia laran, finaliza ona sira nia pesesu primeiru interogatoriu iha Trbunál Primeiru Instansia ne’ebé balun hetan multa balun hetan Aprezentasaun Periodika no balun hetan prizsun Preventiva.” Nia salienta
Espesialmente ba sira ne’ebé ke iha hetan aplikasaun selu koima kaudu sira selu, kumpre ona desizaun Tribunál selu koima ba sala ka ba kulpa ne’ebé ke sira halo, klaru ke sira ne’e iha direitu ona hodi sai husi territóriu nasionál Timor-Leste.
Enkuantu ba sira ne’ebé ke Aprezentasaun Periodika semana ida ida ka dala rua ba iha parte polísia ka ba iha Ministeriu Públiku ne’e labele sai husi territóriu nasionál.
“Ha’u garante katak sira sei mantein nafatin iha territóriu nasionál Timor-Leste no sira sei la sai husi territóriu nasionál Timor-Leste tanba iha komunikasaun i iha koordenasaun servisu entre instituisaun seguransa sira no parte Ministeriu Públiku ne’ebé Informasaun sira ba ema ne’ebé ke sei iha prosesu investigasaun nia laran labele sai informasaun sira ne’e sira hato’o mai iha parte Migrasaun i ami kontinua transmite iha pontu postu entrada sira iha liña entrada sira para fó atensaun.” Nia dehan
Jorge dehan : “Se ita boot aprezenta Periodikamente ita boot atu sai ba iha liuhusi postu fronteira sai ba li’ur ita boot temi de’it ita boot nia naran sistema alerta kedas mean ne’e, modelu prevensaun ida”,
Tuir nia, modelu prevensaub segundu ne’e ita boot nia Pasaporte orijinál ne’e iha servisu Migrasaun nian liman depoizde ita boot tuir prosesu primeiru interogatoriu iha Tribunál hetan Aprezentasaun Periodika ka Termu Identidade Rezidensia.
Ita boot nia Pasaporte ne’ebé iha servisu Migrasaun nia liman ne’ebé ita boot labele legalmente sai husi territóriu nasionál Timor-Leste exeptu ita boot sai husi territóriu nasionál Timor-Leste ne’e liuhusi dalan ne’ebé ke ilegal kalan ka loron Ita-boot bele sai.
“Mas sai ho dalan dalan legálmentente husi territóriu nasionál Timor-Leste ne’e labele. Ne’e la’ós sidadaun estranjeiru de’it sidadaun nasionál, mós kuandu nia iha kazu ruma ne’ebé ke iha prosesu nia laran nia sai imdgalmente ba li’ur ne’e posobilidade iha mas atu sai legalmente ne’e laiha.” Nia hakotu
Reportajen: Estefania Cardoso
Foto: Estefania Cardoso