Governu Entrega Restu Mortál Saudoza Soimali Ba Família Molok Hakoi Iha Jardin Dos Heróis Metinaro

Díli, 20 Outubru 2026 (Média Democracia) – Governu Timor-Leste, liuhusi Ministériu Asuntu Kombate Libertasaun Nasionál (MAKLN), hamutuk ho Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV), entrega ona restu mortál Saudoza Soimali ba ninia família, hodi sira bele hala’o serimónia tuir kultura no tradisaun Timor-Leste nian durante loron rua, molok lori ba hakoi ho dignidade iha Jardin dos Heróis, Metinaro, iha 25 Outubru 2026.

Asesor Tékniku iha Ministériu Asuntu Kombate Libertasaun Nasionál, Diogo Fraga, hatete entrega restu mortál ne’e hala’o iha Tersa (20/10), depois restu mortál ne’e rai durante tinan barak iha Departamentu Forénsik HNGV.

Nia esplika entrega ne’e parte ida husi prosesu atu fó fila restu mortál ba família, hodi sira bele hala’o serimónia despedida tuir kultura no tradisaun família nian, antes entrega fali ba ministériu atu organiza serimónia hakoi iha Jardin dos Heróis, Metinaro.

“Ohin ha’u mai reprezenta Exelénsia Ministru, tanba nia iha audénsia ho Parlamentu Nasionál. Governu Timor-Leste valoriza kontribuisaun no servisu Saudoza Soimali nian ba luta libertasaun nasionál. Tanba ne’e, família simu ona restu mortál atu lori ba uma no hala’o serimónia tuir kostume kulturál durante loron rua. Depois, família sei entrega fali ba Ministériu Asuntu Kombate Libertasaun Nasionál atu hala’o serimónia hakoi iha Jardin dos Heróis, Metinaro,” dehan Diogo Fraga ba jornalista sira iha sala mortuáriu HNGV.

Nia subliña rekoñesimentu ba veteranu sira la’ós ba ema ida de’it, maibé sai hanesan polítika Governu nian atu valoriza kontribuisaun veteranu hotu-hotu ba luta libertasaun nasionál.

“Saudoza Soimali hetan rekoñesimentu tuir nia kontribuisaun ba nasaun. Nia sei hakoi iha área ne’ebé destina ba veteranu sira, tuir kategoria ne’ebé apropriada iha Jardin dos Heróis, Metinaro. Valorizasaun ne’e la’ós ba ema ida de’it, maibé ba veteranu hotu-hotu ne’ebé fó ona sira-nia kontribuisaun ba rai ida-ne’e,” nia dehan.

Diogo Fraga mós afirma Governu sei kontinua halo esforsu no koordenasaun ho instituisaun relevante sira atu identifika restu mortál veteranu sira ne’ebé seida’uk identifika, hodi bele fó fila ba família sira.

Iha fatin hanesan, Xefe Departamentu Forénsik HNGV, Nilton Tilma, hatete restu mortál Saudoza Soimali rai iha HNGV hahú husi tinan 2014, hamutuk ho restu mortál ema seluk ne’ebé seidauk identifika.

Nia esplika determinasaun identidade ema ida la depende de’it ba teste DNA, maibé bele konsidera mós evidénsia no informasaun seluk ne’ebé suporta prosesu identifikasaun.

“Teste DNA sai hanesan métodu importante iha prosesu identifikasaun. Maibé, depoimentu husi sasin, informasaun husi família, istória kona-ba momentu mate no fatin ne’ebé hakoi, no informasaun husi organizasaun sira ne’ebé envolve iha luta libertasaun nasionál, bele sai hanesan evidénsia atu apoia prosesu identifikasaun,” Nilton Tilma dehan.

Nia hatutan depois tinan barak, família Saudoza Soimali bele simu fali ninia restu mortál atu hala’o serimónia tuir tradisaun kulturál, antes entrega ba MAKLN atu hakoi ho dignidade iha Jardin dos Heróis, Metinaro.

Nia mós hatete prosesu identifikasaun ba restu mortál sira seluk sei kontinua, no instituisaun relevante sira presiza koordena malu atu determina métodu apropriadu ba kada kazu, inklui bainhira presiza uza teste DNA ka evidénsia seluk.

Nilton Tilma esplika Saudoza Soimali sai hanesan figura ida ne’ebé fó kontribuisaun ba luta libertasaun nasionál Timor-Leste durante períodu okupasaun Indonézia. Nia hala’o atividade iha área Turiskai no envolve an iha movimentu polítiku, inklui Frente Revolusionária de Timor-Leste Independente (FRETILIN).

Saudoza Soimali hahú ninia envolvimentu iha luta iha períodu Revolusaun dos Cravos, no kontribui iha organizasaun estudante no juventude sira. Husi movimentu estudante, nia dezenvolve mós atividade organizativa ho juventude sira ne’ebé apoia luta ba independénsia Timor-Leste.

Durante períodu ne’e, nia kontinua envolve an iha atividade organizativa no luta rezisténsia, hamutuk ho membru sira seluk ne’ebé luta atu hetan independénsia ba Timor-Leste.

Iha parte seluk, bin husi Saudoza Soimali, Maria Madalena Bomvida, hatete  ninia alin mak ema ne’ebé inteligente, kalma no respeitu ba família. Tuir nia, iha moris loroloron, Saudoza Soimali sempre tau estudu nu’udar prioridade molok halo atividade seluk.

“Saudoza Soimali mak ema ida ne’ebé inteligente, nonook no kalma. Bainhira nia hakarak ba halimar, nia tenke estuda uluk. Hahú husi klase dahuluk to’o klase datoluk, nia hatudu ona karakter ne’ebé dedikadu ba estudu no respeita ninia inan-aman no alin sira,” Maria Madalena Bomvida dehan.

Maria Madalena mós esplika kona-ba prosesu identifikasaun restu mortál, katak iha tempu ne’ebá, ekipa forénsiku hala’o ezaminasaun ba ruin isin ne’ebé hetan husi prosesu ke’e no buka restu mortál Saudoza Soimali nian.

Nia hatete iha períodu ne’ebá, seidauk iha akordu ho Indonézia kona-ba prosesu teste DNA. Maski nune’e, ekipa forénsiku kontinua hala’o prosesu identifikasaun no hili ruin isin balu atu lori ba ezaminasaun.

“Tuir relatóriu forénsiku ne’ebé ami simu iha Novembru 2014, husi ruin isin sira ne’ebé hetan iha prosesu ke’e, iha ruin isin rua ne’ebé rezultadu ezaminasaun hatudu positivu. Ruin isin ida identifika hanesan Saudoza Soimali no ida seluk hanesan Maubarani,” nia esplika.

Nia hatutan família foin simu relatóriu ofisiál kona-ba identifikasaun restu mortál Saudoza Soimali nian iha semana kotuk, depois hein durante tinan barak.

Kona-ba istória luta rezisténsia, Maria Madalena Bomvida afirma Saudoza Soimali mate tanba asaun husi forsa Indonézia durante períodu okupasaun iha Timor-Leste.

Nia esplika bainhira Indonézia invade Timor-Leste, Saudoza Soimali hela iha Turiskai no hala’o knaar iha FRETILIN, nu’udar responsavel iha área ne’e.

Ninia envolvimentu iha luta rezisténsia hahú iha períodu Revolusaun dos Cravos, molok kontinua atividade iha organizasaun estudante. Tuir Maria Madalena Bomvida, Saudoza Soimali depois envolve an iha Organizasaun Popular Juventude Timorense (OPJT) no ikus mai iha Organizasaun Popular Mulher Timorense (OPMT).

Reportajen: Octaviana da Costa

Fotografia: Octaviana da Costa

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *