Joventude Ossu Realiza Komunikadu Imprensa Kona-ba ME Taka Eskola Olocassa Ossu Uaguia

Dili, 16 Janeiru 2026 (Média Democracia) – Ohin Movimentu Joventude Ossu Oan halibur hamutuk realiza komunikadu imprensa kona-ba desizaun Ministériu Edukasaun taka Eskola Sekundariu Paralelo Olocassa Ossu Uaguia, taka ho desizaun fundamentu la bazea ba realidade konkretu povu Maubere infrenta iha baze. Konferensia refere hala’o iha Jardim 5 de Maiu Dili.

Porta-voz Movimentu Joventude Ossu, Frenky Erjom hateten, Edukasaun nu’udar direitu báziku ba Timor-oan hotu hodi bele asesu hahú husi pre-primária to’o Ensinu Superior ne’ebé estipula iha lei inan Konstitulsaun RDTL. artigu 59″, iha artigu 16 kona-ba Universalidade no Igualdade hateten sidadaun hotu-hotu hanesan iha lei nia oin nomos iha direitu no obrigasaun hanesan labele no halo diskriminasaun tanba nia kulit rasa, estadu sivil, seksu no orijen étniku.

“Edukasaun nu’udar setór ida ke mais importante hodi produz rekursus umanus ne’ebé sai hanesan rikusoin Timor-Leste nian ne’ebé sei garante sustentabilidade iha ambitu prosesu kontrusaun Estadu. Nune’e, Estadu kria politika públika oioin hodi hakbi’it Timor-oan sira hotu atu asesu ba edukasaun, hodi nune’e sidadaun hotu tenki matenek iha nia rain rasik hodi kontribui ba dezenvolvimentu.” Dehan Porta-voz Movimentu Joventude Ossu, Frenky Erjom

Porta-voz hatutan, liuhusi dekretu lei nó 33/2023, 31 de Maio kona-ba estabelesimentu Ensino Sekundaria, liuhusi Ministeiru Edukasaun iha VIII Governu Konstituisionál estabelese klasse paralela Olocassa Uaguia. Objetivo mak atu lori edukasaun ne’e hakbesik-an liubá povu atu asesu hanesan ho ema hotu depois Timor restaura independensia iha 2002 povu Suku neen iha mota sorin hanesan Uaguia, Ossorua, Uabobo, Uaibobo, Builo, Nahareka la asesu edukasaun iha nivel sekundaria. Estudante ne’ebé hahú asesu ba Estudu hahu iha 2023 estudante hanutuk 59, iha 2024 estudantes 40 pessoas no 10 ano estudantes 99 pessoas, mai iha 2025 estudantes 48, ho total estudante 187 pessoas.

“Estabelesimentu klase paralela Olocassa Ossu Uaguia ne’e tulun tebes estudantes iha Suco neen sira ne’ebé atu tama iha Ensinu Sekundaria. Bele lori ona Edukasaun ba hakbesik iha baze, tanba durante estudante sira husi Suco neen atu asesu edukasaun iha nivel Ensinu Sekundaria tenke mai hotu ossu villa maibé ho distánsia ne’ebé dok tebes, iha tempu udan tenke hakur mota sai risku ba estudante sira-nia vida no afeta ba estudantes no prosesu aprendisajem.” Hatutan Porta-voz Movimentu Joventude Ossu Oan

Porta-voz informa, infelizmente ho politika IX governu nian liuhusi Ministériu Edukasaun ho baze diploma ministerial no.23/2025 de 13 de Agusto, kona-ba aprova organizasaun transitoria Estabelese Ensinu Sekundaria Publiku rede Eskolar Ensinu Sekundáriu deside hodi taka klasse paralela Olocassa Uaguia ho razaun rekursu umano menus ka estudante lato’o, maibe tuir faktus konkretu Klasse Paralela Uaguia, priense total kriteiria kapasidade estudantes sita iha diploma ministerial. Desizaun ne’e ami Estudante Universitariu no juventude Ossu oan haree injustu no insulto boot ba povu aileba nia oan, tanba hamate ona direitu hodi asesu Edukasaun iha nivel sekundaria.

Porta-voz afirma, desizaun hirak ne’e hotu estudante no juventude Ossu oan mos rejeita total taka Klasse Paralela Olocassa Uaguia, tanba iha konsekuensia fó impaktu ba estudante sira-nia estudu hapara ona prosesu aprendisajen nomos obriga estudante sira tenke lao ho kilometru ne’ebé dok hodi tuir prosesu aprendizajen iha Ossu villa, bainhira tempu udan hamosu efeitu negativu sira labele aprende di’ak iha prosesu estudu.

“Ami estudante no juventude lamenta ho Diretora Olocassa Sentral bainhira atu taka eskola refere sem konsulta ho komunidade Suco neen mota sorin hodi aprezenta problema ne’ebé Klasse Paralela Uaguia infrenta. Maibé uza poder hanesan Diretora foti desizaun ho nonok hodi aprezenta desizaun ba Ministeriu Edukasaun liuhusi diploma Ministerial taka eskola Paralela Olocassa Uaguia. Ami konsidera ida ne’e nu’udar violasaun boot ba direitu estudantes nian, iha ne’ebé hatuur ona iha konstituisaun RDTL.” Afirma Porta-voz

Nia relata, estudante no juventude Postu Ossu, liu-liu Suco neen 6 husu ba Prezidente Republika José Ramos Horta, hanesan Primeiro Homen iha estadu RDTL atu halo anulasaun ba Diploma ministerial Nº.23/2025 de 13 de Agustu ho imediatamente. Nafatin husu ba Parlamentu Nasional liuhusi komisaun G ba trata asuntu Edukasaun atu haree assuntu ida ne’e ho seriu hodi levanta tanba ne’e viola direitu fundamental sidadaun nian.

“Ami husu ba Diretor Edukasaun Munisípal no Ministeriu Edukasaun atu foti desizaun labele tuir de’it individu ida nia interese maibé tenke tetu no analiza realidade konkretu hodi tuir desizaun ema hotu nia ba interese komum. Ami husu Ministériu Edukasaun Munisípiu labele taka matan no taka tilun ba preokusaun estudante, professor, inan aman no veteranus ba problema taka Klasse Paralela Uaguia.” Relata Porta-voz Movimentu Joventude Ossu, Frenky Erjom

Nia salient, nafatin husu ba Ministra Edukasaun atu enzonera Diretora Olocassa Ossu Sentral tanba konsidera nia laiha kapasidade atu lidera eskola no sensiblidade, Onestidade hodi servi povu no rai ida ne’e, maibe tenta atu inflitra konflitu internal mai instituisaun estadu hodi hamate no viola sidadaun sira nian direitu.

Esplika liután liuhusi konferensia ne’e hakarak atu apelu ba juventude no estudante Universitariu husi Postu Ossu no Viqueque tomak atu labele nonok ba problema sira iha seitor Edukasaun, tanba problema ne’e la’os Postu Ossu nian mesak maibé ne’e problema komum ba povu Munisípiu Vqueque nian, tanba rekursu ne’ebé produz laos atu servi mesak iha Postu Ossu maibé ne’e servi ema hotu nian liu-liu povu Munisípiu Viqueque enjeral Timor-Leste, tanba ne’e husu hotu-hotu atu hamutuk junta ideia hodi haree ba problema ne’ebé akontese estruturadu iha Munisípiu Viqueque.

Reportajen : Nelfiano

Foto : Nelfiano

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *