Likisa, 1 Setembru 2026 (Media Democracia) – Kadáver Frei Aventino Alves Gusmão, OFMCap, ne’ebé mate tanba hetan asidente tráfiku iha Baucau, to’o ona iha Konventu São Francisco de Assis, Tibar. Frei Izodorus Yoceph Jawa hatete katak Frei Aventino mak relijiozu Fransiskanu Kapusinu ne’ebé hala’o misaun iha Kabu Verde no foin fila mai Timor-Leste iha 11 Agostu 2026, atu pasa férias ho família no selebra misa nova iha Parókia Ossu, Vikeke.
Tuir Frei Izodorus Yoceph Jawa, hatete kadaver Frei Aventino Gusmão ne’ebe foin to’o iha Konventu Sao Francisco Assis Tibar, nia Frei Franciscano Cafosino ida, nia moris halo misaun iha Kabu Verde, hanoin nia mai fali iha Timor semana rua liu ba, hodi selebra nia misa nova iha Parokia Ossu.
“Frei Aventino mai Timor atu pasa férias ho família. Antes ne’e, nia mai feriadu iha Timor iha tinan 2019. Iha semana rua liu ba, nia mai fila fali iha Timor, iha loron 11 Agostu. Iha loron 15 Agostu, nia selebra misa nova iha Ossu, Vikeke. Depois, tuir planu, nia sei partisipa iha misa Domingu, loron 30 Agostu, iha Parókia Laleia. Maibé, iha dalan, akontese asidente ida,” dehan Frei Izodorus Yoceph Jawa, iha Konventu São Francisco de Assis, Tibar, 31 Agostu 2026.
Hafoin asidente ne’e akontese, kadáver Frei Aventino hela kalan rua iha Ossu, Vikeke, atu família no ema sira besik bele halo vizita no despedida ikus. Iha loron 31 Agostu, kadáver ne’e lori husi Vikeke mai iha Konventu São Francisco de Assis, Tibar.
Frei Izodorus hatete katak prosesu funeral ba Frei Aventino sei hahu iha loron 1 Setembru, tanba sei hein responsavel hosi Fransiskanu Kapusinu iha Kabu Verde ne’ebé sei to’o iha Dili iha lokraik.
“Funeral ba maktoban Frei Aventino sei hahu aban. Ami sei hein responsavel hosi Kabu Verde ne’ebé sei to’o iha Dili aban lokraik. Nia mak sei mai prezide funeral ba Frei Aventino Gusmão. Tanba ne’e, funeral sei hala’o iha Konventu São Francisco de Assis, Tibar,” nia hatete.
Nia hatutan katak misa rekuiem ikus sei hala’o iha dadeer, tuku 09:00, no iha lokraik sei hala’o prosesu funeral ne’ebé sei prezide hosi Frei Jinson, ne’ebé mai hosi Kabu Verde. Prosesu ne’e sei sai hanesan servisu ikus hosi Fransiskanu Kapusinu ba nia membru ida ne’ebé sei ba iha deskansa ikus.
Frei Izodorus hatete katak nia koñese Frei Aventino desde tinan 2010, bainhira sira hamutuk iha tempu novisiadu iha Laleia.
“Ha’u koñese matebian iha tinan 2010, iha tempu novisiadu iha Laleia. Agora, nai lulik matebian ema ne’ebé dixiplinadu, iha talentu artístiku, gosta toka múzika no iha vokasaun atu moris nu’udar relijiozu. Nia tama iha Franciscano Kapusinu no to’o ohin loron moris nu’udar relijiozu ida,” nia dehan.
Frei Izodorus mos hatete katak Frei Aventino hala’o estudu no misaun iha rai li’ur. Dezde tinan 2012, nia ba Portugál atu kontinua estudu iha Orde Fransiskanu Kapusinu, no depois hosi Portugál nia ba Kabu Verde, iha ne’ebá nia simu ordenasaun saserdotal iha fulan Maiu 2025.
Reprezentante família, Floriano Guterres da Silva, haktuir katak Frei Aventino ba Portugál iha tinan 2012 atu hala’o estudu iha Orde Fransiskanu Kapusinu, no depois hala’o misaun iha Kabu Verde, ne’ebé nia simu ordenasaun saserdotal iha fulan Maiu 2025, iha Santiago, Kabu Verde.
“Ami família sente lakon oan mane di’ak ida. Ami entrega nia ona ba Maromak no ami akompaña nia iha ordenasaun no misa nova. Maibé, mate ida ne’e halo família sente lakon boot. Horisehik ami akompaña nia iha Ossu, no ohin lori nia mai iha ne’e,” dehan Floriano.
Nia hatete katak Frei Aventino fila mai Timor-Leste iha loron 11 Agostu 2026 no iha loron 14 Agostu ba Ossu. Iha loron 15 Agostu, nia selebra misa nova iha Parókia Ossu, Vikeke.
Tuir família, Frei Aventino mós iha planu atu selebra misa agradesimentu ba komunidade sarani sira iha Laleia. Maibé, bainhira nia iha dalan liu besik Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato, Baucau, nia hasoru kamioneta hosi Ilomar, Lospalos, ne’ebé lao hosi Dili, no akontese asidente tráfiku iha loron 29 Agostu, por volta tuku 16:30 lokraik.
Hafoin asidente, família hosi parte rua no família hosi Ilomar, Lospalos, akompaña prosesu ne’e no halo despedida ba vítima sira.
Floriano konsidera akontesimentu ne’e hanesan dezastre ne’ebé Maromak permite akontese, no família simu ho pasiensia.
“Nu’udar amu lulik, ami haree ida ne’e hanesan destinu Maromak nian. Ema hotu moris iha mundu ne’e, no destinu Maromak mak deside,” nia dehan.
Frei Aventino Gusmão mak oan mane dahuluk hosi Cornelio Gusmão no Vitoria da Correia, hosi maun-alin na’in haat, mane rua no feto rua. Nia moris iha loron 20 Abril 1985 no mate iha loron 29 Agostu 2026, ho idade tinan 41.
Reportajen : Tomás dos Santos
Foto : Tomás dos Santos
