Dili, 04 Setembru 2026 (Media Democracia) – Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL), hamutuk ho Organizasaun Internasionál Traballu (OIT/ILO) no parseiru sira, lansa sistema dijitál jestaun keixa liu husi plataforma website KSTL, hodi fasilita traballadór sira hato’o keixa no hametin protesaun ba direitu traballadór iha Timor-Leste.
Prezidente KSTL, Almerio Villa Nova, hatete katak dezenvolvimentu sistema dijitál ne’e sai realidade tanba servisu hamutuk entre KSTL, OIT/ILO no parseiru sira seluk durante tinan hirak nia laran.
“Ha’u apresia ba OIT/ILO hanesan Organizasaun Internasionál Traballu, ne’ebé durante tinan hirak hamutuk ho KSTL no parseiru sira seluk konsege dezenvolve plataforma website ida-ne’e. Ohin loron, plataforma ne’e konsege to’o ona iha nia faze finál no bele lansa sistema jestaun keixa iha website KSTL,” dehan Almerio ba jornalista sira iha Salaun Suai, Timor Plaza, Kinta (03/09).
Almerio hatete, desde KSTL harii, organizasaun ne’e kontinua sai sentru no mahon ba sindikatu no asosiasaun sira hotu iha Timor-Leste, ho kompromisu atu promove justisa sosiál, traballu dignu no proteje direitu báziku traballadór sira.
“Ita servisu maka’as durante tinan barak nia laran, luta hasoru dezafiu oi-oin, hahú husi luta ba liberdade atu forma organizasaun. Iha inísiu, KSTL servisu maka’as atu forma organizasaun sindikatu sira iha setór sira hotu,” nia hatete.
Aleinde ne’e, KSTL mós kontinua luta ba saláriu mínimu no lei sira ne’ebé relasiona ho traballu no moris loroloron traballadór sira. Maibé, iha viajen naruk ida-ne’e, luta ne’e sei hasoru dezafiu oi-oin, inklui fraqueza iha sistema jestaun keixa ne’ebé eziste.
Nia esplika katak, bazeia ba dadus ne’ebé iha, durante ne’e keixa husi traballadór sira dala barak la jere ho di’ak. Prosesu jestaun kazu sira mós seidauk estruturadu ho di’ak, no rezultadu finál la dokumenta ho apropriadu. Situasaun ne’e sai obstákulu ida ba esforsu atu fó protesaun di’ak ba membru sira.
Tanba ne’e, bazeia ba estudu no rekomendasaun husi parte oioin, liu-liu OIT/ILO, KSTL deside halo re-enjenharia ba sistema jestaun keixa liu husi dezenvolvimentu no implementasaun plataforma dijitál sentralizadu.
Almerio subliña katak lansamentu sistema jestaun keixa ne’e la’ós de’it kona-ba uza teknolojia foun, maibé mós sai marka importante ida iha istória luta KSTL.
Primeiru, sistema ne’e atu moderniza no hametin jestaun keixa, hodi sai efetivu, efisiente no dokumentadu ho di’ak. Aplikasaun ne’e permite kada keixa rejista ho organizadu, prosesu tuir prosedimentu ne’ebé klaru no dezenvolvimentu kazu bele monitoriza ho transparénsia.
Segundu, sistema ne’e sei fó asesu ne’ebé fasil liu ba traballadór sira, inklui sira ne’ebé la’ós membru sindikatu, atu hato’o keixa kona-ba violasaun direitu traballadór.
“Teknolojia ne’e ita hakarak garante katak laiha tan lian traballadór ida ne’ebé ema la rona. Ema hotu, traballadór sira hotu, bele asesu ba plataforma ne’e,” nia dehan.
Terseiru, sistema ne’e sei ajuda hadi’a kapasidade organizasaun nian atu fó asisténsia no advokasia ne’ebé di’ak liu ba traballadór sira iha Timor-Leste.
Prezidente KSTL hatete katak lansamentu aplikasaun ne’e mak inísiu de’it, tanba susesu sistema ne’e depende tebes ba apoiu no partisipasaun ativu husi lideransa sindikatu sira.
Nia hatete katak aplikasaun ne’e la’ós de’it ba KSTL, maibé mós ba federasaun no asosiasaun sira ne’ebé afiliadu ho KSTL atu rejista no jere keixa sira iha sistema ne’e.
KSTL enkoraja lideransa sindikatu sira iha Timor-Leste atu uza aplikasaun ne’e ho di’ak, partisipa iha formasaun sira ne’ebé sei realiza iha futuru no halo sistema ne’e sai instrumentu luta foun iha era dijitál.
Nia mós agradese ba apoiu tékniku husi OIT/ILO, inklui parseiru empregadór no Governu, atu kontinua servisu hamutuk hodi fó protesaun ba direitu no interese traballadór sira iha Timor-Leste.
Almerio salienta katak dijitalizasaun la’ós atu troka kontaktu entre ema, komunikasaun ka relasaun umana.
“Maibé buat ne’ebé durante ne’e kontinua la’o, tenke adapta an ho sistema foun ida-ne’e, nune’e bele iha plataforma website ida ne’ebé di’ak,” nia hatete.
Nia hatete tan katak sistema foun ne’e sei ajuda fó resposta lalais ba keixa sira, no mós permite dokumenta dadus kona-ba keixa sira ne’ebé durante ne’e rejista.
Iha eventu ne’ebá, Vise-Prezidente CCITL, Fraquelino da Costa Freitas, hatete katak CCITL nu’udar mahon ba setór privadu, no sai parseiru importante ho sindikatu no Governu atu hasa’e kresimentu ekonomia iha Timor-Leste.
“Ho sistema ne’ebé KSTL no ILO estabelese ne’e, sai avansu boot ida iha teknolojia, tanba ami bele alerta setór privadu sira atu asesu sistema ida-ne’e hodi rezolve keixa ruma ne’ebé akontese iha fatin servisu entre empregadór no traballadór,” informa Fraquelino.
Enkuantu ne’e, Reprezentante Traballadór, Azia Ferreira, hatete lansamentu sistema dijitál online ne’e sei fasilita traballadór sira bainhira hasoru problema iha fatin servisu, tanba sira bele hato’o keixa diretamente liu husi sistema ne’e.
“Ha’u agradese tebes ba KSTL tanba bele lansa sistema dijitál ida-ne’e. Plataforma ne’e bele fasilita traballadór sira iha Timor-Leste tomak, liu-liu traballadór iha área rurál sira, atu asesu informasaun no hato’o keixa ruma,” nia hakotu.
Reportajen: Estefania Cardoso
Foto: Estefania Cardososo
