Dili, 06 Novembru 2026 (Média Democracia) – Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, afirma istória luta, korajen no sakrifísiu feto Timor nian durante períodu rezisténsia tenke kontinua transmite ba jerasaun foun sira liuhosi sistema edukasaun, atu labarik no joven sira komprende no valoriza kontribuisaun feto nian ba luta libertasaun no independénsia Timor-Leste.
Deklarasaun ne’e ministra hato’o iha ninia diskursu durante selebrasaun Loron Feto Timorense, ne’ebé organiza husi Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timorense (AMRT), liuhosi projesaun dokumentáriu ho títulu “Mátria”.
Dulce de Jesus Soares dehan istória Timor-Leste nian mak istória rezisténsia, sakrifísiu no esperansa, ne’ebé feto sira mós kontribui ho korajen no determinasaun durante luta ba ukun rasik-an.
Nia mensiona mós figura feto rezisténsia, hanesan Rosa Muki Bonaparte, ne’ebé nia korajen no determinasaun sai símbolu importante ba partisipasaun feto nian iha luta ba liberdade.
“Projesaun dokumentáriu ‘Mátria’ reprezenta oportunidade ida atu fó lian ba feto sira-ne’e no atu hanoin hikas katak independénsia Timor-Leste nian nu’udar realizasaun koletiva ida, ne’ebé feto sira hala’o knaar fundamentál,” ministra ne’e afirma iha ninia diskursu, Sesta-feira (06/11).
Ministra Edukasaun konsidera katak inisiativa hanesan ne’e importante tebes atu estende ba eskola sira, liuhosi Projetu CAFE no instituisaun edukativa sira seluk, hodi ajuda estudante sira komprende istória luta no sakrifísiu ne’ebé jerasaun uluk hasoru.
Nia esplika labarik sira ohin loron moris iha nasaun livre, maibé balu seidauk komprende susar okupasaun, persegisaun no sakrifísiu ne’ebé inan-aman no avo sira hasoru iha pasadu.
Tanba ne’e, nia subliña sistema edukasaun iha responsabilidade atu hanorin jerasaun foun sira komprende katak liberdade ne’ebé sira goza ohin loron mak rezultadu husi mehi, luta no sakrifísiu ne’ebé jerasaun barak hala’o.
Nia mós afirma istória feto rezisténsia nian bele sai inspirasaun ba labarik-feto no feto foin-sa’e sira atu fiar ba sira-nia kapasidade no la limita sira-nia mehi tanba de’it sira mak feto.
“Labele husik labarik-feto ida hanoin katak nia mehi sira boot liu. Laiha feto foin-sa’e ida mak tenke fiar katak nia fatin iha sosiedade limitadu tanba nia mak feto ida,” nia afirma.
Nia hatutan feto Timor sira ne’ebé kontribui ba luta no libertasaun nasaun, to’o ohin loron kontinua hala’o papél fundamentál iha prosesu harii futuru nasaun nian, iha área oioin iha sosiedade.
Iha momentu ne’e, Ministra Edukasaun Dulce de Jesus Soares hato’o parabéns ba Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timorense no parseiru sira hotu ne’ebé envolve iha inisiativa ne’e, tanba kontribui ba prezervasaun memória koletiva no transmisão valór sira ne’ebé sai fundamentu ba independénsia Timor-Leste.
Ikusmai, nia apela ba sosiedade atu nunka haluha kontribuisaun feto sira iha istória nasaun nian, tanba fó onra ba feto sira mak mós fó onra ba abut, identidade no futuru nasaun nian.
Reportajen: Octaviana da Costa
Foto: ME
