Dili, 13 Agustu 2026 (Media Democracia)- Estudante Hadomi Natureza (ESHANA) halo marsa FALINTIL hodi komemora loron FALINTIL ba dala-51.
Tema ba marsa FALINTIL tinan ne’e mak “Uma Marcha, um aceno de palma reconciliador”.
Marsa ne’e hala’o kinata ohin, no rute ne’ebé ESHANA sei la’o tuir hahú husi Kraras to’o Manuboe, husi Loihuno atravesa Builó, kontinua liu husi Nahareca no Uaibobo, no to’o iha grandeza foho Matebian hodi fó ondra ba martir sira.
Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada (XEMGFA), Tenente Jenerál Domingos Raul ‘Falur Rate Laek’ hatete, imi sei la la’o iha dalan arbiru, la’o tuir eixu estratéjiku sira ne’ebé uluk FALINTIL atravesa, bainhira dalan ida-idak reprezenta, iha sasukat hanesan, ba esperansa sobrevivénsia no risku iminente ba mate.
“Imi sei koñese rekursu naturál sira ne’ebé sustenta gerilleiru sira iha momentu sira privasaun ne’ebé boot, imi sei identifika refújiu sira ne’ebé proteje guerilleiru sira husi serku inimigu nian. Imi sei komprende oinsá topografia rasik rai ida-ne’e nian, rai lolon no rai klean, ai-laran, foho-lolon, ne’ebe uluk sai manta protesaun ba sira ne’ebé laiha buat ida maibé iha konviksaun metin katak rai-doben Timor-Leste sei moris livre.” Dehan Tenente Jenerál Domingos Raul bainhira hola pozisaun iha diskirsu durante serimónia marsa FALINTIL ba komemora loron FALINTIL dala-51 nian iha Kuartel Jenerál F-FDTL Fatuhada kinta ohin.
Xefe Estadu Maior hatete, marsa ne’e hanesan marsa ida neʼebé hakat liu ezersísiu fiziku hodi konverte ba aktu loloos ba memória nasionál.
“Ita-nia devér, uluk nanai, atu hanoin hikas katak rai ne’ebé ita sama ohin loron la’ós rai baibain, rai ne’ebé konsagra ho sakrifísiu, testemuña silensioza ba tinan hirak ne’ebé todan liu iha ita nia rezisténsia.” Nia haktuir
Nia dehan estudante sira husi ESHANA, imi mak sai guardiaun foun ba memoria ida ne’e, FALINTIL sira la husik hela de’it istória funi nian ba imi.
“Sira husik hela ba imi ezemplu ida ne’ebé dura kona-ba dixiplina, domin ba rai-ida ne’e no reziliénsia hasoru adversidade. Hein katak marxa ida-ne’e serve ba ita-boot sira hanesan lisaun moris nian, iha ne’ebé foho ne’e rasik hanorin saida maka livru ida labele hanorin iha nia totalidade.” Nia afirma.
Tanente Jenerál hatutan, marsa ida-ne’e, konstitui, simultaneamente, omenajen no rekonsiliasaun.
“Foin-sa’e sira ne’ebé ohin loron partisipa iha kada trillu, la’ós ho laran-moras hasoru pasadu, maibé ho kompromisu metin katak raan ne’ebé fakar iha foho sira-ne’e sei la fakar tan, envezde ne’e sai abut permanente ba unidade nasionál.” Nia hatete
Iha fatin hanesan Koodenadór ESHANA, Inocêncio Mauputar de Deus, hateten, jornada la’o ain ne’e, ESHANA halo ho espiritu ida katak, iha situasaun agora jornada mai ho hanoin ne’ebé ke makas no sei kontinua.
“Ami mak jerasaun ida ne’ebé hatutan no sei habelar ita-nia istória ne’ebé ke iha tempu naruk nia laran ne’ebé ita nia eróis no eroina ida ultrapasa ne’ebé ita hetan ita-nia nasaun ida ne’e. Ami mai fali atu kontinua, ami mai fali atu luta la’ós atu ba independensia maibé atu ba dezenvolvimentu no luta ba morál ne’ebé ke jerasaun foun ida presiza fó atensaun.” nia dehan.
Nia afirma, jornada la’o ain ida ne’e la’ós hanesan desportu ida de’it, maibé nu’udar jornada ida ne’ebé nakonu ho espiritu nasionalizmu no patriotizmu.
“Jornada ida ne’ebé ke la hanorin ami atu atende ami nia fiziku de’it, maibé atu hanorin ami oinsá mak sente no lembra ba iha situasaun difisil sira ne’ebé ke uluk ita-nia luta nain sira hasoru.” Nia hakotu
Reportajen: Estefania Cardoso
Foto: Pájina Ofisiál F-FDTL