Dili 18 /04/2026 (Media Democracia)- Instutu Nacional Combate HIV-SIDA (INCSIDA) Fó formasaun loron ikus ba joven sira husi partidu Khunto, oinsa atu halo prevensaun ba trasmisaun ba moras Virus HIV-SIDA, moras ne’e perigu tebes bele hamate ema nia vida.
Tuir Prezidente INCSIDA Daniel Marçal, informa husi sensibilizasaun ne’e ba joven partidu hotu-hotu ne’e importante tanba partidu politik ne’e maka sei fó kontribuisaun di’ak liu ba dezenvolvimentu nasaun nian bainhira partidu ida menan no bainhira partidu ida ukun presiza ema ne’ebe saúde di’ak mentalidade di’ak no pensamentu di’ak.
“ Ha’u mos hasoru ona Prezidente Repúblika katak ne’e preokupasaun nasionál la’os grupu ida maibé laiha partidu, INCSIDA ne’e kor hotu-hotu iha laran, maibé ami la haree ba interese partidu nian, ami haree ba interese nasionál nian signifika interese nasionál ne’e iha partidu hotu nia laran, tanba ne’e mak prezidente preokupa, Primeiru Ministru mos preokupa, atu halo atividade másimu uza meius hotu-hotu presiza osan nune’e bele halo atividades ho di’ak nune’e husu para governu investe osan ida ba para ita bele halo atividade sira ne’e másimu no intensivu kobre ita nia sidadaun sira.”Dehan Presidente INCSIDA Daniel, 17/04/2026
Nia hatutan iha sensibilizasaun ne’e kada konvite konvida ho tarjetu ne’e 250 mos dalaruma mai 300 no ohin loron ikus ba partidu KHUNTO, husi loron lima ne’e barak mak teste ona maibé reazente ne’e menus hakarak teste hotu maibé reazente menus entaun agora iha hela koordenasaun ho Ministériu Saúde prepara ajente ne’e tanba agora ema voluntariu ba tes ne’e makas tanba ita la tes raan ema la hatene HIV la halo tratamentu ai-moruk dalaruma ema barak bele lakon vida.
“Ami durante ne’e la prepara reazente, husu fali iha Ministeriu Saúde tanba ne’e mak ita hanoin hela aproximasaun ho parte finansas, Autoridade ho Primeiru Ministru bele kala’e tinan oin ne’e se bele INCSIDA iha mos reazente maibé husu fali iha parte saúde. Preokupasaun ne’e los di’ak tanba se bele tinan oin ne’e sei iha preokupa seluk ministériu aseita tau mos orsamentu ba hola reazente ne’e ba ita halo tes rasik’’.Dehan Nia
Iha fatin hanesan Lider Supremiu Partidu Kmanek Haburas Unidade Nasionál Timor Oan (KHUNTO) José dos Santos ‘Naimori’ Orgullu ho programa INCSIDA ninian ne’ebé durante ne’e hala’o hodi halo sensibilizasaun iha Munisipiu no mos Kapitál Dili.
“Agradese ba atividade husi INCSIDA liu-liu ba Prezidente Daniel Marçal ho nia ekipa sira ne’ebé halo programa ne’e ba Timoroan tomak, presiza ita hotu tenke partisipa atu nune’e bele kuidadu saúde ne’ebe di’ak ba ita nia joven hotu, ne’ebe ita haree katak moras HIV-SIDA iha Timor-Leste kuaze 202, oinsa mak ita bele trata hodi halakon virus ne’e, maibé husi ne’e ha’u rasik nafatin husu estadu tenke tau osan para bele kontrola ba Munisípiu hotu-hotu, la’os iha Dili de’it maibé Munisípiu, Postu, Suku no Aldeia nune’e bele hetan prevensaun lalais ba moras refere. Entaun oinsá mak ita Timor-oan atu kontribui hamutuk, la’os de’it ba partidu Khunto ba Timor-oan tomak liuliu ba ita nia joven sira di’ak liu hakat ba saúde atu nune’e kontrola lalais ita nia aan nune’e atu hatene ita nia estatus kona-ba moras HIV-SIDA, nune’e labele hada’et.”Partidu KHUNTO José dos Santos ‘Naimori’, 17/04/2026
Nia afirma husi ba Partidu Khunto ba joven sira hotu prontu atu kontribui hodi nune’e bele prevene aan lalais ba moras ida ne’e tanba planu ida ne’ebé mak atu asegura ita nia joven sira iha Timor-Leste.
“Hakarak fó hatene ba estadu, haree mos ba seguransa sira, liuliu iha fronteira tanba buat hotu mai husi fronteira entaun oinsá mak estadu atu bele kria kondisaun ida ne’ebé di’ak atu nune’e atende virus ne’e ho lais selae bele da’et ba ema hotu, tan ne’e ita tenke interven lalais buat ida ho kondisaun hanesan bele estraga joven sira, hakarak prevene primeiru mak tenke kria kondisaun, husu estadu tenke tau osan ba iha INCSIDA para bele kontrola lalais iha postu no suku sira tanba iha Timor-Leste. Nia Dehan
Nia salienta joven tenke prepara aan hodi liberta povu ida ne’e ho kondisaun ne’ebe di’ak saúde diak, iha jerasaun foun ne’ebé mak ba nasaun ida ne’e presiza saúde hodi bele lori nasaun ne’e ba oin kuandu ita bele matenek tiha mos kondisaun la diak entaun bainhira mak ita lori nasaun ba oin, ne’ebe nomos presiza koopera malu ho saúde atu bele detekta moras ne’ebe mak ita hetan.
Reportajen : Baquita/ Juliana Estajiadu
Foto: Juliana