UNFPA Entrega Produtu Saúde Reprodutiva No Ekipamentu Médiku Esensiál Ba INFPM

Dili, 10 Setembru 2026 (Media Democracia) – Fundus Nasoins Unidas ba Populasaun (UNFPA) entrega produtu kontraseptivu no ekipamentu médiku esensiál ba Institutu Nasionál Farmásia no Produtu Médiku (INFPM), hodi distribui ba fasilidade saúde sira atu atende nesesidade inan isin-rua, feto, adolesente no labarik sira iha Timor-Leste.

Tuir Diretór Rejionál Sudeste Aziátiku UNFPA, Aleksandar Sasha Bodiroza, hatete katak entrega ne’e importante atu asegura disponibilidade produtu saúde reprodutiva esensiál, liuliu kontraseptivu.

“Ohin ita halibur hamutuk atu entrega produtu kontraseptivu no medikamentu esensiál sira, liuliu kontraseptivu, hanesan injetável Medroxyprogesterone Acetate, Implanon NXT no Misoprostol, ne’ebé sai parte importante husi apoiu programa UNFPA atu hadi’a disponibilidade produtu saúde reprodutiva esensiál iha nasaun ida-ne’e,” dehan Aleksandar Sasha Bodiroza iha nia diskursu, iha Salaun INFPM, Kinta (10/09).

Nia hatete katak produtu sira-ne’e la’ós de’it ekipamentu ka produtu médiku, maibé reprezenta opsaun, dignidade no oportunidade ba feto no labarik-feto sira atu iha futuru ne’ebé saudável no seguru liután.

Bainhira feto ida bele deside sé no bainhira nia hakarak isin-rua, nia iha kontrolu boot liután ba nia saúde, família no futuru. Nune’e mós, bainhira inan ida partu no iha asesu ba aimoruk esensiál iha tempu ne’ebé loos, ita bele salva nia moris,” nia dehan.

Tuir nia, UNFPA, kontinua komprometidu atu asegura feto no labarik-feto sira iha asesu ba produtu saúde seksuál no reprodutiva ne’ebé kualidade no seguru.

Liuhusi ami-nia mekanizmu aprovizionamentu iha nível globál, ami servisu hamutuk ho nasaun no parseiru sira atu asegura fornesimentu ne’ebé kualidade, uza vantajen merkadu globál no hametin korente abastesimentu, hodi asegura katak produtu sira-ne’e to’o ba ema sira ne’ebé presiza liután,” nia esplika.

Nia hatete mós katak, iha rejiaun Ázia-Pasífiku, UNFPA servisu hamutuk ho governu sira atu hametin komponente iha korente abastesimentu, hahú husi previsaun no finansiamentu, prosesu aprovizionamentu, armazenamentu, distribuisaun no disponibilidade to’o iha “última milha”.

UNFPA rekoñese katak produtu médiku ida sei efetivu bainhira produtu ne’e disponívél físikamente iha fatin loos no iha tempu loos, bainhira feto ida presiza.

Timor-Leste halo ona progresu importante iha hametin sistema saúde no habelar asesu ba servisu saúde seksuál no reprodutiva, no UNFPA orgullu atu hamutuk ho Governu nu’udar parseiru iha dalan ida-ne’e,” nia dehan.

Maibé, nia hatete katak sustentabilidade iha longu prazu mós presiza sai prioridade.

Ohin la’ós de’it kona-ba saida mak ita entrega iha momentu agora. Ita mós tenki husu ba ita-nia an: oinsá mak ita bele asegura katak produtu sira-ne’e sei disponívél aban, tinan oin no tinan sira tuirmai? Iha ne’e mak sustentabilidade iha longu prazu importante tebes,” nia haktuir.

Maski finansiamentu esternu no apoiu husi parseiru dezenvolvimentu sira iha papél indispensável atu suporta asesu ba produtu saúde reprodutiva iha nasaun barak, inklui Timor-Leste, situasaun finansiamentu esternu agora hatudu nesesidade atu hametin liután propriedade nasionál no finansiamentu sustentável.

Governu Timor-Leste investe ona aproximadamente US$1.6 millaun liuhusi mekanizmu Third-Party Procurement (TPP) atu sosa produtu saúde reprodutiva. Enkuantu UNFPA, iha tinan sira ikus ne’e, ajuda aumenta investimentu ida-ne’e liuhusi apoiu orsamentu aproximadamente US$2.3 millaun husi rekursu komplementár liuhusi Match Fund.

Tanba ne’e, nia konsidera entrega ne’e nu’udar momentu atu selebra progresu no haforsa fali kompromisu atu kontinua investe iha saúde seksuál no reprodutiva, hametin sistema nasionál no korente abastesimentu, mobiliza finansiamentu sustentável no asegura katak laiha feto ka labarik-feto ida mak husik hela iha kotuk.

UNFPA, nia dehan, kontinua komprometidu atu servisu hamutuk ho Governu Timor-Leste, pesoál saúde, komunidade no parseiru dezenvolvimentu sira atu halo vizaun ida-ne’e sai realidade.

Mai ita kontínua lao hamutuk ba oin, husi asesu iha ohin ba asesu ne’ebé sustentável iha aban,” nia dehan.

Iha parte seluk, Diretóra Ezekutiva INFPM, Paula Mendonça, afirma katak produtu sira-ne’e, inklui kontraseptivu injekta, implante, pilula no produtu saúde reprodutiva esensiál sira seluk, sei kontribui diretamente atu asegura disponibilidade no kontinuidade servisu esensiál ba feto, adolesente no família sira iha Timor-Leste tomak.

“Ba INFPM, serimónia entrega ida-ne’e la remata de’it iha transferénsia produtu. Ida-ne’e hanesan ami-nia responsabilidade atu asegura katak produtu sira-ne’e simu ho di’ak, armazena ho seguru, jere ho apropriadu no distribui iha tempu loos, atu bele to’o ba fasilidade saúde sira no, ikusmai, ba feto no família sira ne’ebé presiza,” dehan Paula Mendonça.

Nia hatete katak INFPM iha papél importante iha korente abastesimentu nasionál ba medikamentu no produtu saúde, liuhusi armazén sentrál iha Dili no armazén rejionál sira.

Ami servisu atu asegura katak produtu sira disponívél no distribui ba fasilidade saúde públika sira iha nasaun laran. Ami rekoñese katak korente abastesimentu ba produtu saúde ne’ebé forte la’ós de’it presiza produtu sufisiente iha armazén,” nia dehan.

Nia esplika katak sistema abastesimentu mós presiza previsaun no kuantifikasaun ne’ebé loos, planu fornesimentu (Supply Plan) ne’ebé efetivu, aprovizionamentu apropriadu, jestaun inventáriu ne’ebé di’ak, armazenamentu loos, distribuisaun tuir tempu, dadus ne’ebé kredívél no koordenasaun ne’ebé forte entre parte interesada hotu.

Paula Mendonça afirma katak INFPM valoriza tebes apoiu tékniku no kolaborasaun ne’ebé UNFPA fó durante tinan sira liubá.

Parseria ida-ne’e ajuda hametin la’ós de’it disponibilidade produtu saúde reprodutiva, maibé mós sistema no kapasidade ne’ebé presiza atu jere produtu sira-ne’e ho efetivu,” nia dehan.

Nia hatete katak Timor-Leste tama ona iha faze importante ida iha prosesu atu aumenta ownership nasionál no finansiamentu sustentável ba produtu saúde reprodutiva.

Dezenvolvimentu Planu Fornesimentu Nasionál (National Supply Plan) fornese baze ne’ebé importante atu liga nesesidade produtu nian ho finansiamentu ne’ebé disponívél, identifika lakuna sira no apoia desizaun kona-ba prosesu aprovizionamentu. Planu ne’e sei kontinua sai instrumentu importante ba INFPM no Ministériu Saúde iha planeamentu no jestaun fornesimentu ba produtu esensiál sira,” nia afirma.

INFPM mós rekoñese importánsia atu hametin finansiamentu doméstiku. Governu hatudu ona nia kompromisu liuhusi investimentu besik US$1.6 millaun liuhusi mekanizmu Third-Party Procurement (TPP) ba produtu saúde reprodutiva. Iha tempu hanesan, UNFPA komplementa investimentu ida-ne’e ho US$2.3 millaun liuhusi mekanizmu Match Fund.

Nia konsidera ida-ne’e nu’udar ezemplu importante kona-ba oinsá Governu no parseiru dezenvolvimentu sira bele servisu hamutuk atu responde ba nesesidade atuál, no iha tempu hanesan harii dalan ba ownership nasionál ne’ebé boot liután.

Nu’udar instituisaun nasionál responsavel ba jestaun farmaséutika no produtu médiku sira, INFPM kompromete atu hametin sistema no kapasidade atu apoia Ministériu Saúde iha asegura disponibilidade kontinua ba aimoruk esensiál no produtu saúde sira.

Ami sei kontinua servisu atu hadi’a jestaun inventáriu no monitorizasaun stock; armazenamentu no jestaun armazén; distribuisaun tuir tempu ba fasilidade saúde sira; utilizasaun dadus husi sistema informasaun lojístika; no hametin koordenasaun ho Ministériu Saúde, UNFPA no parseiru sira seluk,” nia esplika.

Nia subliña katak susesu husi korente abastesimentu la’ós atu sukat de’it liuhusi kuantidade stock ne’ebé iha armazén, maibé liuhusi pergunta ida: produtu loos iha fasilidade loos, iha tempu loos no ho kuantidade loos?

INFPM, nia hatete, hein ho interese atu kontinua parseria ho UNFPA no Ministériu Saúde, enkuantu hametin korente abastesimentu nasionál no prepara futuru ne’ebé sustentável liután.

INFPM mós prontu atu kontinua kolaborasaun iha área sira hanesan planu fornesimentu (Supply Planning), previsaun no kuantifikasaun, jestaun korente abastesimentu, utilizasaun dadus, dezenvolvimentu kapasidade no mekanizmu finansiamentu inovativu.

Jornalista: Estefánua Cardoso

Foto: Estefánia Cardoso

Tinggalkan Balasan

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *