Dili, 29 Maiu 2025 (Média Democrcia) – Autoridade Protesaun Civil (APC) hamutuk ho parseiru sira realiza diskusaun, ho tema “Konsultasaun Nasional kona-ba aprezentasaun esbosu Standard Operating Procedures (Sops) ba Avaliasaun Risku no Sentru evakuasaun Emerjénsia, atividade ne’e hala’o iha Hotel Leo-Kase, Kuarta semana ne’e.
Sekretariu Estadu Protesaun Sivil, Domingos Mariano Reis hateten, atividade ohin ho objetivu atu deskute kona-ba jestaun risku dezastre naturais durante ne’e akontese iha Timor-Leste no sentru evakuasaun iha Munisípiu rua hodi hasa’e koñesimentu komunidade atu hatene sinais kauza dezastre nian.
“Objetivu ohin ba konsulta esbosu ba jestaun risku dezastre naturais iha TL no sentru evakuasaun iha Munisipiu Viqueque no Covalima. Edukasaun ba risku dezastre, hodi hasa’e koñesimentu komunidade sira ba kauza dezastre minimu sira tenke hatene sinais kauza dezastre, oinsá atu hadook-aan husi dezastre.” Dehan Sekretariu Estadu Protesaun Sivil, Domingos Mariano Reis
Sekretariu Estadu hatutan aleinde ne’e Munisípiu sira seluk bazeia ba mapamentu risku dezastre iha Covalima no Viqueque ne’e risku boot liu bazeia ba dadus ne’ebé APC rekolla, tanba ne’e projetu refere sei foka liubá Munisípiu rua fó tarjetu ba suku haatnulu resin-hitu 47.
“Durante ne’e kauza dezastre nataurais Munisipiu sira seluk iha maibé diresaun metigasaun sei haree hodi halo preparasaun ba Munisipiu sira seluk dadus ne’ebé rekolla ho volume ne’ebé ki’ik la hanesan ho Munisípiu Viquqeu no Covalima. Daudaun ne’e ita sei foka ba Munisípiu rua ne’ebé ho grau prisipal boot ba risku dezastre nian.” Dehan Sekretariu Estadu
Sekretariu Estadu Protesaun Sivil ne’e informa preparasaun protesaun sivil nian iha parte tolu, nune’e sai hanesan mata dalan ida ba APC no Uniaun Europeia hodi bele implementa projetu ne’e komesa agora to’o tinan oin foin remata.
“Preparasaun primeiru halo rekrutamentu ba konsultan, segundu instala gabinete ba parseiru ne’ebé apoiu no terseiru halo koordenasaun no konsultasaun. Atividade ohin halo konsultasaun ba daruak, depois iha ona rezultadu ne’ebé di’ak bele sai ona mata dalan ba Protesaun Sivil ho delegasaun Uniaun Europeia.” Nia haktuir
Sekretariu Estadu Protesaun Sivil afirma durante ne’e APC rekolla dadus ba dezastre naturais ne’ebé akontese kada loron iha Timor-Leste hanesan inundasaun bee sa’e, ahi-han uma no anin boot-sobu uma, haree ba dezastre ne’ebé akontese ho volume boot iha Munisípiu Viqueque no Covalima.
Iha fatin hanesan, Xefe Kooperasaun Adjunta ba Delegasaun husi Uniaun Europeia iha Timor-Leste, Suzana Martins hateten, atividade ohin APC aprezenta esbosu SOPS mai UE liga ho risku dezastre naturais ne’ebé akontese iha Timor-Leste nune’e bele implementa ba projetu daruak nian.
“Implementasaun projetu faze daruak nian. Espera projetu refere sei fornese formasaun no instrumentu ba tekniku no elementu sira husi Protesaun Sivil, atu hala’o no dezenvolve servisu ne’ebé di’ak hodi tulun komunidade sira iha kazu dezastre nian.” Dehan Xefe Kooperasaun Adjunta ba Delegasaun husi Uniaun Europeia iha Timor-Leste, Suzana Martins
Nia hatutan Uniaun Europeia apoiu hela projetu ida ne’e iha área kooperasaun mai Timor-Leste, projetu ida-ne’e fó apoiu espesifiku husi fundus ne’ebé aloka ba pasifiku hola parte la’os iha kooperasaun bilateral entre TL no Uniaun Europeia, projetu realiza ba faze daruak husi projetu ne’ebé remata ona.
“Objetivu husi formasaun, membru sira husi APC permite sira atu hadia sira-nia kompetensia iha nivel prosedimentiu atu dejafia projetu ne’e no iha kauza dezastre klimatika sira. Ami espera katak iha projetu ne’e nia rohan sei hetan formasaun ba tekniku sira no prosedimentu hirak ne’e hanesan padraun ne’ebé sei dezenvolve apoiu husi partisipante sira hotu.” Dehan nia
Nia afirma APC nia parseiru lubuk ida mai ho sira-nia projetu ne’ebé diferente hanesan resposta Emerjensia ne’e husi IOM, WFPA, CVTL, RHTO haree ba sidadaun ne’ebé defisensia.
Esplika liután dezastre ne’ebé akontese iha Timor-Leste ekipa APC hamutuk parseru sempre asegura uluk maluk defisiensia ne’ebé hela iha fatin risku. Tanba ne’e orsamentu balun ba implementasaun hetan apoiu husi Uniaun Europeia ba APC Rihun Atus-Lima Lima-nulu (550) Euro ekivale ba dolar Rihun Atus Nee Ruanulu (620), projetu ne’e implementa durasaun ba tinan rua nia laran.
Repotajen : Nelfiano
Foto : Nelfiano
