Díli 26 Maiu 2025 (Media Democracia)– Kompañia Bali Honey aprezenta rezultadu kolheta Bani-been iha Munisípiu tolu hanesan, Likisá, Aileu no Manatutu ba Sekretáriu Estadu Kooperativa (SEKoop), aprezentasaun no hato’o mós dadus produsaun, partisipasaun agrikultór lokál, no impaktu ekonómiku husi programa kolheta iha Munisípiu tolu ne’e hodi apoia ba dezenvolvimentu kooperativa no merkadu produtu lokál nian.
Tuir Sekretariu Estadu Kooperativa (SEKoop), Arsenio pareira da Silva Hateten, programa ida ne’e halo atu bele dudu produtores sira atu bele produs Bani-been hodi bele fa’an iha merkadu.
“Ho intensaun sira ne’e hanesan kestaun tekniku sira ne’e persiza mai ida ne’e atu dudu ita nia produtores Bani-been sira para bele produz, tanba merkadu mos iha, entaun kuandu kualidade no kuantidade di’ak ne’e, ita bele lori ba merkadu” Hateten Sekretariu Estadu Kooperativa (SEKoop)Arsenio pareira Da Silva iha Salaun SEKoop (25/05/2026).
Sekretariu Estadu afirma tan Aban bainrua iha tinan tuir mai se’i halo nafatin no tau orsamentu ba iha diresaun sira hodi fó formasaun ba ita nia produtores sira tanba, hakarak hala’o di’ak ne’e tenki iha formasaun.
Iha Sorin seluk Diretor Kompañia Bali Honey, Ismail afirma halo observasaun Bani-been iha Timor-Leste no hatudu katak produsaun Bani-been iha Timor Leste ne’e a’as tebes no oinsa bele fa’an iha merkadu.
“Ami halo observasaun kona-ba poténsia bani iha Timor-Leste, saida mak bele dezenvolve no oinsá rezultadu husi ninia Bani-been. Observasaun ida ne’e ami mai halo tinan ida ne’e, no dadus ne’ebé ami simu la’o hanesan ho tinan kotuk, ne’ebé hatudu katak produsaun bani-been iha Timor-Leste nia poténsia sei aas tebes.” Dehan Diretor Kompañia Bali Honey, Ismail
Nia afirma tan agora, buat ida importante mak oinsá kolega sira bele halo produsaun Bani-Been ne’ebé di’ak liu duké antes, depois oinsá atu bele fa’an iha merkadu lokal ba supermarket sira, hotel no restoran sira. Ba futuru, buat ne’ebé hakarak mak oinsá Timor-Leste bele iha Bani sira ne’ebé produz Bani-been barak liu tan, tanba poténsia ne’e boot tebes.
Aleinde ne’e Representante produtór Bani-been husi Munisipiu Aileu, Domingos Amaral hatete atu halo produsaun bani-been persiza mos ekipamemtus hodi bele kolheta Bani-been tanba agora sei uza hela sasan tradisional.
“Hahu husi SEKoop failla informasaun Bali Honey informa to’o agora seidauk la’o ta nba ami uza hela tradisional iha suku, ami seida’uk akompaña no sasan ne’e seida’uk to’o iha ami nia fatin atu nune’e la’o tuir modernu hanesan, ohin aprezenta, loos duni iha Munisipiu Aileu tinan (1) koilleta dala ida iha tinan (5), mai bele koilleta barak, ita mos presiza kuda aihoris ne’ebé mak ohin aprezenta ne’e kada tinan bele aumenta di’ak liu produsaun maibé hare mos ba situasaun klima agora dadaun nafatin mai menus, SEKoop kria hela kada grupu, suku la’o tuir kooperativa modernu”Hateten Domingos Amaral.
Nia deklara tan kona-ba rezultadu kolheta Bani-been ne’ebé hala’o iha territóriu tomak, iha aprezentasaun ne’e, Bali Honey hato’o dadus produsaun, envolvimentu agrikultór lokál, no kontribuisaun programa ba rendimentu komunidade. Objetivu husi atividade ne’e mak atu reforsa kooperasaun ho SEKoop hodi hametin merkadu no dezenvolvimentu produtu lokál.
Reportajen : Novita Soares/Baquita
Foto: Baquita