Dili, 15 April 2026 (Media Democracia)– Negosiante ne’ebé viral ne’ebé iha media soaial, ne’ebé Konesidu ho naran Martinha da Silva Almeida, husi Munisipiu Baucau Posto-Administrativu Laga, dadaun ne’e hela iha Metiaut, nu’udar, feto ida ne’ebé mak iha nisiativa bo’ot hodi loke negosiu liu husi fa’an roupa Obralang (OB), no roupa tahan ida ho presu $1, alende nemos fó servisu ba joven sira.
Martinha da Silva hateten hetan esperensia negosiu ne’e ho idade naton hela bainhira tempu livre sempre tuir nia pai hodi fa’an ikan iha Munisipiu, husi esperensia ida ne’e motiva nia too ohin loron.
‘’ Ha’u uluk sei eskola iha Pre-primária, depois de fila husi eskola, ha’u sempre akonpaña pai hodi fa’an ikan iha Munispiu, entaun ha’u remata Pre-primária, no kontinua Pre-Sekunadria, no Sekundaria. Ha’u laiha hanoin atu kontinua h’u nia Universitariu tanba hakarak hili dalan atu halo negosiu ki’ik. Entaun ha’u mos envolve a’an iha mundu teatrruno ha’u fahe tempu oinsa halo negosiu ki’ik entaun ha’u deside katak fa’an Gazolina, maibe iha tempu kalan hahu husi oras 07:00 am to’o 12:00 pm tanba ha’u tenke fahe tempu hodi tuir atividade seluk, ho ida ne’e mak motiva tebes ha’u bainhira ha’u fa’an mina gazolina hetan ona rendimentu di’ak oituan no iha momentu ne’e ha’u mos iha motor ida no ha’u foti dukumentus motor nia hodi halo empresta osan ba ema ho montante $150 dollar no ha’u mos iha promete ida ba tia katak ha’u sei fo fila fali nia osan .Dehan Martinha iha Negosiu fatin iha Fomentu 2 Sabado 11/042026 semana ne’e.
Nia haktuir katak, hahu fa’an roupa Obralang (OB) iha 2020, maibe mos dezafiu boot ida mak iha momentu Covid-19 no iha mos eviksaun husi parte estadu nian, hirak ne’e sai difikuldade ida ba negosiu ki’ik.
‘’Ha’u hahu fa’an OB iha Sengol depois mosu Covid-19 entaun ita nia governu fo sai ona katak atividade paradu entaun ha’u foti desizaun fa’an Nasi kuning, nune’e ha’u konsege fa’an duni maibé tenke kumpri regras didtansia sosial, uza maskara,depois de covid-19, atividade la’o fila fali ha’u kontinua fa’an nafatin OB hanesan baibain, maibé mosu tan eviksaun husi governu tanba ne’e tenki hamamuk fatin, ha’u komesa la’o hadulas iha Dili laran hodi buka fatin seguru nune’e labele hamate ha’u nia vontade negosiu nian hodi fa’an OB, entaun iha ha’u nia pai kiik oferese duni fatin iha ospital oin ne’e ba ha’u, entaun kontinua fa’an iha ne’eba, maibé fatin ne’e ladun sufiensente tanba kliente barak liu entaun ha’u konsege hetan rendimentu di’ak oituan, entaun mosu hanoin tan katak ha’u tenke buka tan fatin hodi aumenta negosiu, konsege hetan duni iha Kulu-hun, entaun kontinua fa’an faan iha Kuluhun mos iha ne’eba’’’ Dehan Nia
Nia hatutan tanba katak, durante halo negosiu ne’e laiha ema ida mak atu ajuda no laiha ajudante, no iha de’it kolega balun mak sempre ajuda iha tempu ne’ebé mak sira livre.
‘’Ha’u fa’an husi Sengol, Iha Hospital HNGV nia oin mai to’o Kulu-hun ha’u seida’uk iha ajudante no momentu ne’e ha’u hetan ajuda husi kolega sira de’it maibé sira mos iha atividade barak tebesbainhira sira livre foin mai ajuda ha’u.Tempu ne’eba kalan ha’u sempre halo promosaun ba ha’u nia negosiu liu husi Tiktok no facebook ho ida ne’e kliente barak mak sempre mai hola ha’u nia sasan. Ha’u kontinua halo promosaun ba ha’u nia sasan liu husi tiktok no fecebook iha joven barak mak husu ha’u kona-ba atu servisu ho ha’u hodi ajuda fa’an roupa, ha’u konsege simu joven na’in rua ajuda ha’u iha momentu ne’e, ho ida ne’e ha’u ho bin sira tuur hamutuk foti desizaun katak ita bele buka tan fatin seluk hodi kontinua loke buisnis iha fatin balun. Nia konta
Iha parte seluk Martinha mos deklara liu tan katak,nia hahu fan OB ho folin dollar ida komesa husi Sengol too agora no fo mos servisu ba joven sira, fatin sira fa’an mak hanesan Kuluhun, Becora Fomentu II, nomos Kampun Merdeka.
“Rendimentu ne’ebé ha’u hetan husi fa’an OB, inisiu ha’u mos hola ball tomak ho folin $125 no sei iha oituan mak ha’u jere hodi hola kabidu, husi inisiu ha’u fa’an kalsa no faru husi dolar $3 to’o dolar $10 dolar iha momentu ne’e atu hetan rendimentu di’ak depende mos ba iha kliente sira. fatin sira ne’ebé mak fa’an hanesan Kuluhun, Becora Fomentu II, nomos Kampun Merdeka. Iha kampun Merdeka, momentu ne’e fa’an duni durante semana ida nia laran, amibé tanba antes ne’e kolega balun fa’an ona iha ne’eba, ha’u senti ladun dia’ak entaun ha’u deside taka, fali, hodi loke fali kantina iha ne’ebá tanba fatin refere besik kedan kampus ICS, dadaun iha prosesu instalasaun. Dadaun ne’e joven ne’ebé servisu hamutuk ho ha’u 127, ho joven sira ne’ebé mak servisu hamutuk ne’e ha’u senti servisu ba senti Kaman oituan, kada fula ha’u fó salariu ba joven sira tuir ha’u nia forsa, no salariu hirak ne’e ha’u labele fó sai tanba ida ne’e interna entre ha’u ho ajudante sira. Sasan ne’ebe fa’an ne’e foti husi Aggen iha Dili laran laos hatama husi Kontainer, no OB ne’ebé fa’an kada loron loke Ball husi sanulu ba leten, loron sabadu no domingu mak loke Ball 30 hanesan, hanesan foin lalais ha’u nia tinan ne’ebé selebra iha 21 fulan Marsu ne’e, antes ha’u halo ona promosaun ona liu husi media soisial tiktok no fecebook ho presu 0,50 centavus, husi presu ne’e atrai ona ha’u nia kliente sira, no loron bain-bain ha’u fa’an presun normal dollar $1”. Nia deklara
Nia esplika durante halo negosiu ne’e difikuldade barak mak hasoru
“Primeiru fofoun ha’u halo negosiu ne’e hau laiha ajundante ka empregador no sengundu mak covid 19 depois ida ne’e mak mosu ha’u nia ajudante laiha no ha’u iha de’it nia kolega sira mak sempre ajuda. Kada vez iha ema balun mak ko’alia liafuan ladun diak mai ha’u katak Martinha fa’an roupa folin hanesan ne’e dala ruma hanesan mehi de’it maibé ho liafuan sira ne’e ha’u la foti ba kestaun no ida ne’e sai hanesan materia ka sai hanesan motivasaun ida mai ha’u atu hala’o negosiuida ne’e.
Alende ne’e Mensajen hela ba feto maluk no negosiante sira katak, bainhira atu halo negosiu ruma tenki fiar aan, forsa pasensia keta moe no keta baruk atu nluta ba moris ida ne’e nomos husu ba kliente sira nafatin mai iha ami nia fatin, nafatin fó hatene ba kliente sira katak, sei kontinua loke tan fa’an roupa iha fatin seluk hodi bele fo servisu ba joven sira neebe hakarak servisu.
Reportajen : Ekipa
Foto : Ekipa