Dili, 21 Julho 2026 (Media Democracia)- Médiku Espesialista Queensland Children’s Hospital husi Australia sei hala’o operasaunba labarik sira ne’ebé maka moris Mal-formasaun kompostu husi imperforate anus, hypospadia, constipasaun crónica, umbilical Hernia, Anal polyp, Undencensus testis durante semana rua nia laran hahu husi loron 22 to’o 31fulan julho tinan 2026.
Diretór servisu Asisténsia Klinika Hospital Nacional Guido Valadare (HNGV), Eligio de Araújo Soares hatete HNGV servisu hamutuk ho Hospital Queensland Children,s husi nasaun Australia liuliu iha parte pedetria, serjiaun ne’ebé mak hala’o durante tinan barak ona hodi fo konsulta ba pasiente sira iha HNGV.
“Nune’e tempu mós idetifika ba pasiente sira ne’ebé ho problema pediatria Serjiaun nian, hanesan bebé ne’ebé mak moris mai ho imperforete anus, ou ita nia anus ne’e tomak labele sentina boot, Hipospadia ka bebé sira moris mai soe bee arraska,, balun halo tiha operasaun sei halo fali Constipasaun Cronica, ou sentina la di’ak to’o halo kabun bubu, Umbilical Hernia ka bubu iha husar ka infeksaun iha husar matan, Anal Polyp isin kulit mosu iha anus ka sintina fatin no Undencensus Testis,” dehan Diretór Servisu Asisténsia Klinika HNGV Eligio de Araujo Soares
Diretór ne’e mós haktuir katak hahú loron ohin ba oin ekipa médiku sira sei halo identifikasaun ba pasiente sira, no médiku husi nasaun Australia hamutuk ema nain hitu kompostu husi koordenador team ba iha pediatria serjiaun no anastejia nomos enfermeira ho ekipamentus balun.
“Sira mai horiseik ekipa médiku ne’e hamutuk sira na’in hitu kompostu husi sira nia Kordenadór team ne’ebé maka ba iha pediatria Serjiaun nian ho anastezia no mós infermeira i sira mós nia sira nia ekipamentu balun, ohin sira halo konsulta no halo identifikasaun depois Kuarta komesa ona halo operasaun ba pasiente sira ne’ebé mak sira identifika ona,” dehan nia.
Nia hatete pasiente sira ne’ebé agora daudaun halo operasaun ne’e balun halo ona operasaun iha tinan kotuk, nomos aproximasaun ne’ebé halo ne’e kuaze 150 labarik.
“Tuir aproximasaun ne’ebé halo ba ne’e kauze 150 labarik depois ami halo tan avizu entaun númeru ne’e aumenta no liu tiha ona ida 150 ne’e. nia hatete
Nia haktuir katan pasiente sira ne’ebé mak identifika antes atu halo operasaun kuaze na’in 30 resin, maibe agora daudaun pasiente ne’ebé mak kontinua mai ne’e bele liu tan ida ne’e.
“Depois de halo operasaun sei haree mudansa no sira mós sei halo kontrolu depois iha tinan oin mai fali, i pasiente sira ne’e mós balun iha tinan kotuk halo operasaun maibé agora mai fali atu halo kontrola ba operasaun ne’ebé mak halo tiha tinan kotuk ne’e, “Nia relatá.
Moras sira-ne’e nia kada tinan médiku espesialista sira husi nasaun Austrália mak halo operasaun ne’e ninia kauza loloos mak mal-formasaun, buat ida ne’e la’ós akontese hafoin moris maibé.
“Momentu bebé sira iha inan nia knotak mal-formasaun ne’e mak mosu entaun afeta ba nia orgaun sira-ne’ebé mak iha isin depois ikus mai moris akontese hanesan ita nia anus ne’e tomak tiha ka ita nia sistema ne’e sira ne’e la funsiona hotu” nia haktuir.
Daudaun médiku sirjiaun halo akompañamentu ba ekipa medoku sira ihia HNGV, no planu ba oin atu médiku sira iha kapasidade espesialista sira atu hanoin ona atu foti sub-espesialidade.
“Agora daudaun ita-nia médiku Serjiaun akompaña hela ita nia médiku sira, ita mós ba oin planu atu ita nia médiku sira nia kapasidade ba ita nia espesilista sira atu bele hanoin ona ba iha foti sub-espesialidade ne’ebé sira iha ba ha’u hanoin iha sirujia ba iha kardajia, no mós pediatria depois ba mós neotrolojia presiza sub espesilidade ne’ebé mak espesifiku ba labarik sira,”nia relatá.
Nia haktuir HNGV iha planu atu hato’o ba ME, atu nune’e tinan oin bele fo formasaun ba espesialista sira no espesialista sira ne’e mak daudaun ne’e servisu iha HNGV.
“Tanba ne’e mak ospitál mós iha planu atu hato’o ba Ministériu Saúde, atu nune’e planu ba tinan ida rua bele fó ona formasaun ba ita nia espesialista sira ne’e mak agora daudaun servisu iha hela iha HNVG,” nia esplika
Iha sorin seluk Diretór Ezekutivu husi ospitál Queensland Children’s husi Nasaun Austrália Roy Kimbel informa katak ekipa médiku husi Ospitál Queensland mai vizita ba dala neen ona no kada tinan semana rua, no sei halo operasaun durante loron sia.
“Ami ho ida ne’e dala neen ona no ami mai hahú husi tinan 2023 no ami vizita kuaze semana rua no ami halo identifikasaun loron rua, depois ami sei halo operasaun durante loron 9 hamutuk no koko atu hetan labarik barak liu iha tempu ne’ebá,” dehan Diretór Ezekutivu husi ospitál Queensland Children’s Roy Kimbel.
Nia dehan bainhira ekipa médiku sira ne’e fila fali haree labarik barak tanba sira haree labarik sira hotu ne’ebé moris ona ho abnormalidade sira no maizumenus labarik sira hamutuk 160.
“Entaun ita presiza hadi’a. Maibé ami mós hakarak halo tuir buat hotu ne’ebé ami halo ona iha tinan hirak liu ba. Tanba ne’e númeru bo’ot liu, agora ami hein atu haree maizumenus labarik 160 ho sira-nia família, “nia dehan.
Nia haktuir razaun prinsipál mak labarik iha inan nia isin sira ladún halo movimentu entaun buat sira akontese ho nune’e presiza halo operasaun ba sira nia kolostomia.
“Ida-ne’e la’ós buat di’ak ba labarik ida atu sai boot ho kolostomia. Nune’e ami koko atu halo operasaun sira-ne’e barak hanesan ami bele. No to’o agora ami halo ona operasaun hamutuk atus ida resin, maibé ami sei iha buat barak tan atu halo ho razaun baibain ba labarik sira mai iha ne’e mak sira iha kolóstomia no ita presiza kria knotak foun ida ba sira” Nia haktuir.
Reportajen: Nélia
Foto: Nelson